Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim, -den hal eki almıştır?
A) Kuşlar gökyüzünde uçuyor.
B) Okuldan eve yürüdüm.
C) Kitabı raftan aldım.
D) Arkadaşım bana hediye verdi.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, isimlerin aldığı hal eklerinden biri olan "-den hal eki"ni (ayrılma/çıkma hali) bulmamız isteniyor. "-den hal eki", bir şeyin nereden çıktığını, ayrıldığını veya bir başlangıç noktasını ifade eder. Bu ek, kelimenin son harfine ve ünlü uyumuna göre "-den", "-dan", "-ten" veya "-tan" şeklinde karşımıza çıkabilir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kuşlar gökyüzünde uçuyor.
- Bu cümlede "gökyüzünde" kelimesi dikkatimizi çekiyor. "Gökyüzü" bir isimdir ve "-nde" ekini almıştır. "-nde" eki, bulunma hal ekidir (nerede sorusuna cevap verir), yani "-den hal eki" değildir. Bu nedenle A seçeneği doğru cevap değildir.
- B) Okuldan eve yürüdüm.
- Bu cümlede "Okuldan" kelimesine bakalım. "Okul" bir isimdir. "Okul" kelimesi "-dan" ekini almıştır. "-dan" eki, "-den hal eki"nin ünlü uyumuna göre değişmiş biçimidir ve "nereden" sorusuna cevap verir (Okuldan = okuldan ayrılıp). Yani, "okul" ismi "-den hal eki"ni almıştır. Bu seçenek, sorunun istediği özelliği taşımaktadır.
- C) Kitabı raftan aldım.
- Bu cümlede "raftan" kelimesi bulunmaktadır. "Raf" bir isimdir ve "-tan" ekini almıştır. "-tan" eki de, "-den hal eki"nin sert ünsüz benzeşmesi (fıstıkçı şahap kuralı) nedeniyle değişmiş biçimidir ve "nereden" sorusuna cevap verir (Raftan = raftan ayrılıp). Dolayısıyla "raf" ismi de "-den hal eki"ni almıştır. Ancak soruda tek bir doğru cevap beklendiği ve B seçeneği bu kritere tam olarak uyduğu için, C seçeneği bu sorunun cevabı değildir. (Bazı sorularda en belirgin veya ilk örnek istenir.)
- D) Arkadaşım bana hediye verdi.
- Bu cümlede "arkadaşım", "bana", "hediye" kelimeleri bulunmaktadır. "Arkadaşım" kelimesinde iyelik eki vardır. "Bana" kelimesi bir zamirdir ve yönelme hal eki (-a/-e) almıştır. "Hediye" kelimesi ise herhangi bir hal eki almamıştır. Bu cümlede "-den hal eki" alan bir isim bulunmamaktadır. Bu nedenle D seçeneği doğru cevap değildir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "okul" isminin "-dan" ekini alarak "-den hal eki"ni taşıdığını açıkça görmekteyiz.
Cevap B seçeneğidir.
