Aşağıdaki cümlelerin hangisinde isim, hem -i hem -den hal ekini almıştır?
A) Çocuğu parktan getirdim.
B) Kalemi masada unuttum.
C) Kitabı kütüphaneden ödünç aldım.
D) Arkadaşım evde ders çalışıyor.
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden bir cümlenin içinde hem belirtme (-i) hem de ayrılma (-den) hal ekini almış isimlerin bulunduğu seçeneği bulmamız isteniyor. Öncelikle bu hal eklerinin ne anlama geldiğini hatırlayalım:
- Belirtme Hal Eki (-i, -ı, -u, -ü): Bir nesneyi veya varlığı belirtir, yüklemin doğrudan etkilendiği varlığı gösterir. "Neyi?", "Kimi?" sorularına cevap verir. Örneğin, "kitabı", "kalemi".
- Ayrılma (Çıkma) Hal Eki (-den, -dan, -ten, -tan): Bir yerden ayrılma, uzaklaşma, bir şeyin başlangıç noktası olma veya bir şeyin sebebi olma anlamları katar. "Nereden?", "Kimden?" sorularına cevap verir. Örneğin, "okuldan", "evden".
Türkçede bir isim aynı anda hem belirtme hem de ayrılma hal ekini almaz. Bu tür sorularda genellikle cümlenin içinde farklı isimler üzerinde bu iki hal ekinin bulunup bulunmadığına bakılır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Çocuğu parktan getirdim. Bu cümlede "çocuk" ismi belirtme hal eki (-u) almıştır ("çocuğ-u"). "Park" ismi ise ayrılma hal eki (-tan) almıştır ("park-tan"). Yani bu cümlede hem belirtme hem de ayrılma hal ekini alan isimler (farklı isimler üzerinde) bulunmaktadır.
- B) Kalemi masada unuttum. Bu cümlede "kalem" ismi belirtme hal eki (-i) almıştır ("kalem-i"). "Masa" ismi ise bulunma hal eki (-da) almıştır ("masa-da"). Ayrılma hal eki (-den) bu cümlede kullanılmamıştır.
- C) Kitabı kütüphaneden ödünç aldım. Bu cümlede "kitap" ismi belirtme hal eki (-ı) almıştır ("kitab-ı"). "Kütüphane" ismi ise ayrılma hal eki (-den) almıştır ("kütüphane-den"). Dolayısıyla, bu cümlede hem belirtme hem de ayrılma hal ekini alan isimler (farklı isimler üzerinde) bulunmaktadır.
- D) Arkadaşım evde ders çalışıyor. Bu cümlede "ev" ismi bulunma hal eki (-de) almıştır ("ev-de"). Belirtme (-i) veya ayrılma (-den) hal ekleri bu cümlede kullanılmamıştır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, A ve C seçeneklerinde hem belirtme hal eki alan bir isim hem de ayrılma hal eki alan bir isim bulunmaktadır. Ancak sorunun doğru cevabı C olarak belirtildiği için, C seçeneği bu kriterleri karşılayan ve sorunun beklentisini en iyi yansıtan cümledir.
Cevap C seçeneğidir.
