3. Hangi seçenekteki fiil, dilek kiplerinden biriyle çekimlenmiştir?
A) Yarın sınavım var.
B) Bu yemek çok güzel olmuş.
C) Lütfen sessiz olalım.
D) Her gün kitap okuyor.
Sevgili öğrenciler, bu soruda fiillerin çekimleniş biçimlerini, özellikle de "dilek kipleri"ni anlamamız gerekiyor. Türkçede fiiller, bir eylemin ne zaman yapıldığını (haber kipleri) veya nasıl bir niyetle yapıldığını (dilek kipleri) bildiren farklı kiplerle çekimlenir. Dilek kipleri, bir isteği, dileği, gerekliliği, şartı veya emri ifade eder.
Dilek kipleri şunlardır:
- Gereklilik Kipi: -meli, -malı (Örnek: gelmeliyim, okumalısın)
- Şart Kipi: -se, -sa (Örnek: gelsek, okusan)
- İstek Kipi: -e, -a (Örnek: geleyim, okuyalım)
- Emir Kipi: Eki yoktur, şahıs ekleriyle veya fiil köküyle ifade edilir (Örnek: gel, okusun)
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Yarın sınavım var.
- Buradaki "var" kelimesi bir fiil çekimi değil, bir isim soylu kelime olarak yüklem görevindedir ve "bulunma" anlamı taşır. Dolayısıyla dilek kiplerinden biriyle çekimlenmiş bir fiil bulunmamaktadır.
- B) Bu yemek çok güzel olmuş.
- Buradaki fiil "olmuş"tur. "-muş" eki, duyulan veya öğrenilen geçmiş zaman kipidir. Bu kip, haber kiplerinden biridir, dilek kiplerinden değildir. Haber kipleri, eylemin zamanını bildirir.
- C) Lütfen sessiz olalım.
- Buradaki fiil "olalım"dır. "Ol-" fiil köküne gelen "-alım" eki, birinci çoğul şahıs için kullanılan istek kipidir. İstek kipi, dilek kiplerinden biridir ve bir dileği, isteği veya öneriyi ifade eder. "Sessiz olalım" cümlesi bir isteği belirtmektedir.
- D) Her gün kitap okuyor.
- Buradaki fiil "okuyor"dur. "-yor" eki, şimdiki zaman kipidir. Bu kip de haber kiplerinden biridir, dilek kiplerinden değildir. Eylemin şu anda yapıldığını veya sürekli yapıldığını bildirir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, "istek kipi" ile çekimlenmiş fiil C seçeneğinde yer almaktadır.
Cevap C seçeneğidir.
