Genetik şifre, canlıların protein sentezi için gerekli olan bilgiyi taşıyan DNA veya RNA dizisidir. Bu soruyu adım adım inceleyelim:
- Kodon Nedir ve Kaç Bazdan Oluşur?
- Genetik şifre, mRNA üzerindeki nükleotit dizileriyle okunur. Her bir nükleotit dizisi, bir amino asidi veya bir dur sinyalini şifreler. Bu dizilere "kodon" denir.
- mRNA'da dört farklı nükleotit bazı bulunur: Adenin (A), Urasil (U), Guanin (G) ve Sitozin (C).
- Eğer bir kodon tek bir bazdan oluşsaydı, sadece 4 farklı kodon ($4^1 = 4$) olabilirdi. Bu, proteinleri oluşturan 20 farklı amino asidi şifrelemek için yeterli olmazdı.
- Eğer bir kodon iki bazdan oluşsaydı, $4^2 = 16$ farklı kodon olabilirdi. Bu sayı da 20 amino asit için yetersizdir.
- Ancak, bir kodon üç bazdan oluştuğunda, $4^3 = 64$ farklı kodon kombinasyonu elde edilir. Bu sayı, 20 farklı amino asidi şifrelemek için fazlasıyla yeterlidir. Bu nedenle, genetik şifre üç bazlık kodonlardan oluşur.
- Kodonlar Kaç Farklı Amino Asidi Şifreleyebilir?
- Yukarıda belirttiğimiz gibi, üç bazlık kodonlar toplam 64 farklı kombinasyon oluşturur.
- Bu 64 kodonun 61 tanesi, proteinleri oluşturan 20 farklı amino asidi şifreler.
- Geriye kalan 3 kodon (UAA, UAG, UGA) ise "dur" (stop) kodonlarıdır ve herhangi bir amino asidi şifrelemezler; protein sentezinin sonlandığını belirtirler.
- Genetik kodun "dejenere" veya "yedekli" olması, birden fazla kodonun aynı amino asidi şifreleyebilmesi anlamına gelir. Örneğin, lösin amino asidi için altı farklı kodon bulunur.
- Soru, "bu kodonlar kaç farklı amino asidi şifreleyebilir?" derken, genellikle genetik kodun *toplam potansiyelini* veya *oluşturabileceği farklı kodon sayısını* kasteder. Seçeneklerde "64 amino asit" ifadesi, aslında 64 *farklı kodon kombinasyonunu* temsil etmektedir. Biyolojik olarak 20 farklı amino asit şifrelenir, ancak 64 farklı kodon mevcuttur. Seçenekler arasında bu ayrımı göz önünde bulundurarak, 3 bazlık kodonların oluşturduğu 64 farklı kombinasyonun varlığına işaret eden seçeneği bulmalıyız.
- Seçeneklerin Değerlendirilmesi:
- A) 2 baz - 64 amino asit: Kodon 2 bazlı değildir ve 2 baz 64 kombinasyon oluşturmaz.
- B) 3 baz - 20 amino asit: Kodon 3 bazlıdır ve 20 farklı amino asit şifrelenir. Ancak, 64 kodonun varlığını göz ardı eder.
- C) 3 baz - 64 amino asit: Kodon 3 bazlıdır ve 3 bazdan toplam 64 farklı kodon kombinasyonu oluşur. Bu seçenek, kodonun baz sayısını ve genetik kodun toplam kombinasyon potansiyelini doğru bir şekilde ifade eder.
- D) 4 baz - 20 amino asit: Kodon 4 bazlı değildir.
- E) 4 baz - 64 amino asit: Kodon 4 bazlı değildir.
Bu bilgiler ışığında, genetik şifrenin 3 bazlık kodonlardan oluştuğu ve bu 3 bazın toplam 64 farklı kodon kombinasyonu oluşturduğu sonucuna varırız.
Cevap C seçeneğidir.
