🎓 9. sınıf biyoloji 1. dönem 2. yazılı 1. senaryo test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, 9. sınıf biyoloji 1. dönem 2. yazılı sınavının 1. senaryosundaki testin kapsadığı hücre bölünmeleri (mitoz ve mayoz), kalıtım ve genetik varyasyon konularını özetlemektedir.
📌 Hücre Bölünmeleri: Mitosis
Mitoz, ökaryotik hücrelerin çekirdeklerinin bölündüğü ve iki genetik olarak özdeş yavru hücrenin oluştuğu bir süreçtir. Büyüme, onarım ve eşeysiz üreme için önemlidir.
- Mitoz, profaz, metafaz, anafaz ve telofaz olmak üzere beş ana aşamadan oluşur.
- Profazda kromatin yoğunlaşarak kromozomları oluşturur, çekirdek zarı parçalanır ve iğ iplikleri oluşmaya başlar.
- Metafazda kromozomlar hücrenin ortasında (ekvator düzleminde) sıralanır.
- Anafazda kardeş kromatitler ayrılarak hücrenin zıt kutuplarına doğru hareket eder.
- Telofazda kromozomlar çözülmeye başlar, çekirdek zarı yeniden oluşur ve sitokinez başlar.
- Sitokinez, hücrenin sitoplazmasının bölünerek iki ayrı hücre oluşturmasıdır.
⚠️ Dikkat: Mitozda kromozom sayısı değişmez. Başlangıçtaki hücre ile aynı sayıda kromozom içeren iki yeni hücre oluşur.
📌 Hücre Bölünmeleri: Mayoz
Mayoz, eşeyli üreyen canlılarda gamet (üreme hücresi) oluşumunu sağlayan özel bir hücre bölünmesi türüdür. Mayoz sonucunda kromozom sayısı yarıya iner.
- Mayoz, Mayoz I ve Mayoz II olmak üzere iki ana bölümden oluşur.
- Mayoz I'de homolog kromozomlar ayrılır. Profaz I'de krossing over (parça değişimi) gerçekleşebilir, bu da genetik çeşitliliği artırır.
- Metafaz I'de homolog kromozom çiftleri hücrenin ortasında sıralanır.
- Anafaz I'de homolog kromozomlar zıt kutuplara çekilir.
- Telofaz I'de hücre bölünerek iki haploit (n) hücre oluşur.
- Mayoz II, mitoza benzer şekilde gerçekleşir, ancak kromozom sayısı yarıya inmiştir. Kardeş kromatitler ayrılır.
- Mayoz II'nin sonunda dört haploit (n) hücre oluşur.
💡 İpucu: Mayoz, tür içi çeşitliliği artırır. Krossing over ve homolog kromozomların rastgele ayrılması bu çeşitliliğe katkıda bulunur.
📌 Kalıtım: Temel Kavramlar
Kalıtım, genetik özelliklerin ebeveynlerden yavrulara aktarılmasıdır. Bu süreçte genler ve kromozomlar önemli rol oynar.
- Gen: DNA üzerinde belirli bir özelliği kodlayan bölgedir.
- Alel: Bir genin farklı varyasyonlarıdır (örneğin, göz rengi için mavi veya kahverengi aleller).
- Genotip: Bir bireyin genetik yapısıdır (örneğin, AA, Aa veya aa).
- Fenotip: Bir bireyin gözlemlenebilir özellikleri veya dış görünüşüdür (örneğin, mavi gözlü veya kahverengi gözlü).
- Homozigot: Bir özellik için aynı alellere sahip olmak (örneğin, AA veya aa).
- Heterozigot: Bir özellik için farklı alellere sahip olmak (örneğin, Aa).
- Baskın Alel: Heterozigot durumda fenotipte etkisini gösteren aleldir.
- Çekinik Alel: Heterozigot durumda fenotipte etkisini göstermeyen aleldir.
📝 Örnek: Bezelyelerde mor çiçek rengi baskın (A), beyaz çiçek rengi çekinik (a) olsun. AA ve Aa genotipleri mor çiçekli, aa genotipi beyaz çiçekli olacaktır.
📌 Genetik Varyasyon
Genetik varyasyon, bir popülasyon içindeki bireyler arasında genetik farklılıkların bulunmasıdır. Mutasyonlar, krossing over ve bağımsız dağılım genetik varyasyonun temel kaynaklarıdır.
- Mutasyonlar: DNA dizilimindeki değişikliklerdir. Yeni alellerin ortaya çıkmasına neden olabilirler.
- Krossing Over: Mayoz sırasında homolog kromozomlar arasında genetik materyal alışverişidir. Yeni gen kombinasyonları oluşturur.
- Bağımsız Dağılım: Mayoz sırasında homolog kromozomların rastgele dağılmasıdır. Farklı gen kombinasyonlarına sahip gametlerin oluşmasını sağlar.
⚠️ Dikkat: Genetik varyasyon, türlerin çevreye uyum sağlaması ve evrimleşmesi için önemlidir. Çevre koşulları değiştiğinde, genetik olarak çeşitli olan popülasyonlar daha kolay adapte olabilirler.
