🎓 9. sınıf biyoloji 1. dönem 2. yazılı 2. senaryo test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, 9. sınıf biyoloji 1. dönem 2. yazılı sınavının 2. senaryosunun 1. testinde çıkabilecek temel konuları kapsamaktadır. Hücre bölünmeleri (mitoz ve mayoz) ve kalıtım konularına odaklanılmıştır.
📌 Mitoz Bölünme
Mitoz, tek hücreli canlılarda üremeyi, çok hücreli canlılarda ise büyüme, gelişme ve onarımı sağlayan hücre bölünmesi çeşididir. Sonucunda genetik olarak birbirinin aynısı iki yeni hücre oluşur.
- Kromozom sayısı değişmez.
- Oluşan hücrelerin kalıtsal yapısı aynıdır.
- Tek hücrelilerde üremeyi sağlar.
- Çok hücrelilerde büyüme, gelişme ve yaraların onarılmasını sağlar.
⚠️ Dikkat: Mitoz bölünme, eşeyli üreyen canlılarda üreme hücrelerinin oluşumunu sağlamaz.
📌 Mayoz Bölünme
Mayoz, eşeyli üreyen canlılarda üreme hücrelerinin (sperm ve yumurta) oluşmasını sağlayan hücre bölünmesi çeşididir. Kromozom sayısı yarıya iner ve genetik çeşitlilik sağlanır.
- Kromozom sayısı yarıya iner. (Örneğin, insanda 46 kromozomdan 23'e düşer.)
- Genetik çeşitlilik sağlanır (krossing over ile).
- Üreme hücreleri oluşur.
- 2 aşamada gerçekleşir: Mayoz I ve Mayoz II.
💡 İpucu: Mayoz bölünme sonucu oluşan hücreler birbirinin ve ana hücrenin genetik olarak aynısı değildir.
📌 Kalıtım
Kalıtım, genetik özelliklerin (göz rengi, saç şekli vb.) nesilden nesile aktarılmasıdır. Bu aktarımda genler ve kromozomlar rol oynar.
- Gen: DNA üzerinde belirli bir özelliği kontrol eden bölümdür.
- Kromozom: DNA'nın proteinlerle sarılıp yoğunlaşmış halidir.
- Alel: Bir genin farklı varyasyonlarıdır (Örn: Göz rengi geni için mavi göz aleli, kahverengi göz aleli).
- Baskın (dominant) alel: Etkisini her durumda gösteren aleldir (genellikle büyük harfle gösterilir, örneğin A).
- Çekinik (resesif) alel: Etkisini sadece homozigot durumda gösteren aleldir (genellikle küçük harfle gösterilir, örneğin a).
- Genotip: Bir bireyin genetik yapısıdır (Örn: AA, Aa, aa).
- Fenotip: Bir bireyin dış görünüşüdür (Örn: Kahverengi gözlü olmak).
- Homozigot: Bir özellik için aynı alelleri taşıma durumu (Örn: AA veya aa).
- Heterozigot: Bir özellik için farklı alelleri taşıma durumu (Örn: Aa).
📝 Not: Mendel genetiği, kalıtımın temel prensiplerini açıklar. Mendel'in bezelye deneyleri bu konuda önemlidir.
📌 Mendel İlkeleri
Mendel'in kalıtım ilkeleri, genlerin nasıl aktarıldığını ve özelliklerin nasıl ortaya çıktığını açıklar.
- Ayrılma İlkesi: Her bireyde bir özellik için iki alel bulunur ve bunlar üreme hücreleri oluşurken birbirinden ayrılır.
- Bağımsız Dağılım İlkesi: Farklı özelliklerin genleri birbirinden bağımsız olarak dağılır.
- Baskınlık İlkesi: Heterozigot durumda baskın alel fenotipte etkisini gösterir.
💡 İpucu: Punnett karesi, genetik çaprazlamaları görselleştirmek ve olası genotipleri/fenotipleri belirlemek için kullanılır.
