Aşağıdakilerden hangisi bilimsel bir araştırmada etik ihlali olarak kabul edilemez?
A) Veri uydurma
B) Kaynak belirtmeden alıntı yapma
C) Araştırma sonuçlarını manipüle etme
D) Katılımcılardan izin alma
E) Çıkar çatışmasını gizleme
Bilimsel araştırmalarda etik, araştırmanın güvenilirliğini, geçerliliğini ve insan haklarına saygısını sağlamak için uyulması gereken temel kurallar bütünüdür. Etik ihlaller, bu kurallara aykırı davranışları ifade eder ve araştırmanın bütünlüğüne zarar verir.
- A) Veri uydurma: Bu, araştırmacının aslında var olmayan verileri yaratması veya mevcut verileri değiştirmesi anlamına gelir. Bilimsel dürüstlüğün en temel ihlallerinden biridir ve araştırmanın sonuçlarını tamamen geçersiz kılar. Bu kesinlikle bir etik ihlalidir.
- B) Kaynak belirtmeden alıntı yapma: Başka birine ait fikirleri, sözleri veya verileri kendi çalışmanız gibi sunmak, yani intihal yapmak demektir. Bu da bilimsel hırsızlık olarak kabul edilir ve ciddi bir etik ihlalidir.
- C) Araştırma sonuçlarını manipüle etme: Elde edilen verileri veya sonuçları, istenen bir sonuca ulaşmak amacıyla kasıtlı olarak değiştirmek, çarpıtmak veya seçici olarak sunmaktır. Bu durum, araştırmanın objektifliğini ve güvenilirliğini ortadan kaldırır. Bu da açıkça bir etik ihlalidir.
- D) Katılımcılardan izin alma: Özellikle insan deneklerle yapılan araştırmalarda, katılımcıların araştırmaya gönüllü olarak ve bilgilendirilmiş bir şekilde katılmayı kabul etmeleri demektir. Bu, araştırmanın etik kurallarının temel bir gerekliliğidir ve katılımcıların haklarını korur. İzin almak bir etik ihlali değil, aksine etik bir uygulamadır. İzin almamak etik ihlali olurdu.
- E) Çıkar çatışmasını gizleme: Araştırmacının araştırmanın sonuçlarını etkileyebilecek kişisel, finansal veya kurumsal bir çıkarının bulunması ve bu durumu kamuoyundan veya ilgili taraflardan saklamasıdır. Şeffaflık ilkesine aykırıdır ve araştırmanın tarafsızlığına gölge düşürür. Bu da bir etik ihlalidir.
Seçenekleri incelediğimizde, A, B, C ve E şıkları bilimsel araştırmalarda kabul edilemez etik ihlalleridir. Ancak D şıkkı olan "Katılımcılardan izin alma", etik bir ihlal değil, aksine etik bir araştırmanın olmazsa olmaz bir gerekliliğidir.
Cevap D seçeneğidir.
