Bir gazetenin düzeltmeni, bir makaledeki birleşik fiillerin yazımını kontrol etmektedir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik fiillerin yazımıyla ilgili bir yanlışlık *yapılmıştır*?
A) Bu durumu **farkettiğinde** iş işten geçmişti.
B) Her zaman **hissetmiştim** ki bu proje başarıya ulaşacak.
C) Çocuklar, öğretmenlerinin anlattıklarını **kaydettiler**.
D) Komşusu hasta olunca ona yardım etmekten **çekinmedi**.
E) Bu projeyi başarıyla gerçekleştireceğimizi **zannediyorduk**.
Sevgili öğrenciler, bu soruda birleşik fiillerin doğru yazımı konusundaki bilginizi ölçüyoruz. Türkçede birleşik fiillerin yazımı, ses olaylarına (ses düşmesi, ses türemesi, ses değişimi) bağlı olarak bitişik veya ayrı yazılır. Gelin, her seçeneği bu kurala göre inceleyelim:
- A) Bu durumu farkettiğinde iş işten geçmişti.
- Buradaki birleşik fiil "fark etmek"tir.
- "Fark" kelimesi ile "etmek" yardımcı fiili birleşirken herhangi bir ses düşmesi, ses türemesi veya ses değişimi meydana gelmez.
- Bu nedenle, "fark etmek" fiili ayrı yazılmalıdır. Doğru yazımı "fark ettiğinde" şeklinde olmalıdır.
- Cümlede "farkettiğinde" şeklinde bitişik yazıldığı için burada bir yazım yanlışı yapılmıştır.
- B) Her zaman hissetmiştim ki bu proje başarıya ulaşacak.
- Buradaki birleşik fiil "hissetmek"tir.
- "His" kelimesi ile "etmek" yardımcı fiili birleşirken "s" sesinin türemesi (hiss-etmek) olayı meydana gelir. Bu bir ses olayıdır.
- Ses türemesi olduğu için "hissetmek" fiili bitişik yazılmalıdır. Cümledeki yazım doğrudur.
- C) Çocuklar, öğretmenlerinin anlattıklarını kaydettiler.
- Buradaki birleşik fiil "kaydetmek"tir.
- "Kayıt" kelimesi ile "etmek" yardımcı fiili birleşirken "ı" sesinin düşmesi ve "t" sesinin "d"ye dönüşmesi (kayıt-etmek > kayd-etmek) olayları meydana gelir. Bunlar ses olaylarıdır.
- Ses düşmesi ve değişimi olduğu için "kaydetmek" fiili bitişik yazılmalıdır. Cümledeki yazım doğrudur.
- D) Komşusu hasta olunca ona yardım etmekten çekinmedi.
- Buradaki birleşik fiil "yardım etmek"tir.
- "Yardım" kelimesi ile "etmek" yardımcı fiili birleşirken herhangi bir ses olayı meydana gelmez.
- Bu nedenle, "yardım etmek" fiili ayrı yazılmalıdır. Cümledeki yazım doğrudur. ("Çekinmedi" fiili ise basit bir fiildir ve doğru yazılmıştır.)
- E) Bu projeyi başarıyla gerçekleştireceğimizi zannediyorduk.
- Buradaki birleşik fiil "zannetmek"tir.
- "Zan" kelimesi ile "etmek" yardımcı fiili birleşirken "n" sesinin türemesi (zann-etmek) olayı meydana gelir. Bu bir ses olayıdır.
- Ses türemesi olduğu için "zannetmek" fiili bitişik yazılmalıdır. Cümledeki yazım doğrudur.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "fark etmek" fiilinin ses olayı olmadığı halde bitişik yazıldığı A seçeneğinde yazım yanlışı yapıldığı açıkça görülmektedir.
Cevap A seçeneğidir.
