$1923$ yılında Cumhuriyetin ilan edilmesiyle yeni Türk devletinin yönetim şekli belirlenmiş, ancak devlet başkanlığı ve hükümet kurma sorunları ortaya çıkmıştır. Bu sorunların çözümü için atılan adımlar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
A) Mustafa Kemal’in ilk Cumhurbaşkanı seçilmesi
B) Başbakanlık makamının oluşturulması
C) Kabine sistemine geçilmesi
D) Tek dereceli seçim sisteminin benimsenmesi
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, 1923 yılında Cumhuriyetin ilan edilmesinden sonra ortaya çıkan devlet başkanlığı ve hükümet kurma sorunlarının çözümü için atılan adımları anlamamız isteniyor. Yani, Cumhuriyetin ilk yıllarında yönetimde yaşanan aksaklıkları gidermek için yapılan düzenlemelerden hangisinin bu dönemde gerçekleşmediğini bulacağız.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Mustafa Kemal’in ilk Cumhurbaşkanı seçilmesi: Cumhuriyetin ilan edildiği 29 Ekim 1923 tarihinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Mustafa Kemal Atatürk oy birliğiyle ilk Cumhurbaşkanı seçilmiştir. Bu adım, devlet başkanlığı sorununu doğrudan çözmüştür. Dolayısıyla bu, atılan adımlardan biridir.
- B) Başbakanlık makamının oluşturulması: Cumhuriyetin ilanı ve kabine sistemine geçişle birlikte, hükümeti kurma görevini üstlenecek bir Başbakanlık makamına ihtiyaç duyulmuştur. Cumhurbaşkanı, Başbakanı atar ve Başbakan da bakanları seçerek hükümeti kurar. Bu düzenleme, hükümet kurma sorununu çözmeye yönelik önemli bir adımdır. Dolayısıyla bu da atılan adımlardan biridir.
- C) Kabine sistemine geçilmesi: Cumhuriyetin ilanından önce uygulanan "Meclis Hükümeti Sistemi"nde bakanlar tek tek Meclis tarafından seçiliyor ve bu durum hükümet kurmayı zorlaştırıyordu. Cumhuriyetin ilanıyla birlikte "Kabine Sistemi"ne geçildi. Bu sistemde, Cumhurbaşkanı Başbakanı atar, Başbakan da bakanları seçerek bir hükümet (kabine) oluşturur ve bu kabine Meclis'e karşı sorumludur. Bu değişiklik, hükümet kurma sorununu kökten çözmüştür. Dolayısıyla bu da atılan adımlardan biridir.
- D) Tek dereceli seçim sisteminin benimsenmesi: Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarında "iki dereceli seçim sistemi" uygulanmaktaydı. Yani halk doğrudan milletvekillerini değil, "ikinci seçmenleri" seçerdi; ikinci seçmenler de milletvekillerini seçerdi. Tek dereceli seçim sistemine geçiş, çok partili hayata geçiş sürecinde, 1946 yılında gerçekleşmiştir. Bu değişiklik, 1923'teki devlet başkanlığı ve hükümet kurma sorunlarını çözmek için atılan bir adım değildir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, A, B ve C seçeneklerindeki adımlar 1923 yılında veya hemen sonrasında, Cumhuriyetin ilk dönemlerindeki yönetim sorunlarını çözmek amacıyla atılmıştır. Ancak D seçeneğindeki tek dereceli seçim sistemine geçiş, çok daha sonraki bir dönemde gerçekleşen farklı bir reformdur.
Cevap D seçeneğidir.
