Karbondioksitin dokulardan akciğerlere taşınması sırasında gerçekleşen olaylarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A) Karbondioksitin büyük bir kısmı alyuvarlarda doğrudan kana geçerek çözünmüş halde taşınır.
B) Alyuvarlarda karbondioksit, karbonik anhidraz enzimi yardımıyla suya bağlanarak karbonik asit ($H_2CO_3$) oluşturur.
C) Karbondioksitin hemoglobinle birleşmesi sonucu oluşan karbaminohemoglobin, dokularda $O_2$ kısmi basıncının yüksek olması nedeniyle $CO_2$'i kolayca bırakır.
D) Akciğer kılcallarında, bikarbonat iyonları ($HCO_3^-$) alyuvarlardan plazmaya geçerken, klor iyonları ($Cl^-$) plazmadan alyuvarlara geçiş yapar (klor kayması).
E) Karbondioksitin dokulardan akciğerlere taşınmasında sadece alyuvarlar görev alır, kan plazmasının bir rolü yoktur.
Karbondioksitin dokulardan akciğerlere taşınması, vücudumuzdaki gaz alışverişinin kritik bir parçasıdır. Bu süreçte kan, karbondioksiti farklı yollarla taşır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyerek doğru olanı bulalım:
- A) Karbondioksitin büyük bir kısmı alyuvarlarda doğrudan kana geçerek çözünmüş halde taşınır.
- Bu ifade yanlıştır. Karbondioksitin yaklaşık %7-10'u kan plazmasında çözünmüş halde taşınır. Ancak bu, "büyük bir kısmı" değildir. Karbondioksitin büyük bir kısmı, bikarbonat iyonları ($HCO_3^-$) şeklinde taşınır.
- B) Alyuvarlarda karbondioksit, karbonik anhidraz enzimi yardımıyla suya bağlanarak karbonik asit ($H_2CO_3$) oluşturur.
- Bu ifade doğrudur. Dokularda oluşan $CO_2$, alyuvarlara girer. Alyuvarların içinde bulunan ve dünyanın en hızlı enzimlerinden biri olan karbonik anhidraz enzimi, $CO_2$'in su ($H_2O$) ile birleşmesini katalizleyerek karbonik asit ($H_2CO_3$) oluşumunu sağlar. Bu reaksiyon, $CO_2$ taşınmasının en önemli adımıdır ve $CO_2$'in yaklaşık %70'inin bikarbonat iyonları şeklinde taşınmasına zemin hazırlar. Oluşan $H_2CO_3$ daha sonra $H^+$ ve $HCO_3^-$ iyonlarına ayrışır.
- C) Karbondioksitin hemoglobinle birleşmesi sonucu oluşan karbaminohemoglobin, dokularda $O_2$ kısmi basıncının yüksek olması nedeniyle $CO_2$'i kolayca bırakır.
- Bu ifade yanlıştır. Karbondioksit, hemoglobinle birleşerek karbaminohemoglobin oluşturur (yaklaşık %20-23'ü bu şekilde taşınır). Ancak, dokularda $O_2$ kısmi basıncı düşüktür, yüksek değildir. Düşük $O_2$ kısmi basıncı ve yüksek $CO_2$ kısmi basıncı, hemoglobinin $O_2$'i bırakıp $CO_2$'i bağlamasını teşvik eder (Bohr etkisi ve Haldane etkisi). $CO_2$'i kolayca bırakma olayı ise akciğerlerde, $O_2$ kısmi basıncının yüksek olduğu yerde gerçekleşir.
- D) Akciğer kılcallarında, bikarbonat iyonları ($HCO_3^-$) alyuvarlardan plazmaya geçerken, klor iyonları ($Cl^-$) plazmadan alyuvarlara geçiş yapar (klor kayması).
- Bu ifade yanlıştır. Klor kayması (chloride shift) olayı doğrudur ancak yönü yanlıştır. Akciğer kılcallarında, $CO_2$'in dışarı atılması için süreç tersine döner. Yani, plazmadaki $HCO_3^-$ iyonları alyuvarlara geri girer ve alyuvarlardaki $Cl^-$ iyonları plazmaya çıkar. Dokularda ise tam tersi gerçekleşir: $HCO_3^-$ alyuvardan plazmaya çıkar, $Cl^-$ plazmadan alyuvara girer.
- E) Karbondioksitin dokulardan akciğerlere taşınmasında sadece alyuvarlar görev alır, kan plazmasının bir rolü yoktur.
- Bu ifade kesinlikle yanlıştır. Karbondioksit taşınmasında hem alyuvarlar hem de kan plazması önemli roller oynar. Karbondioksitin yaklaşık %7-10'u plazmada çözünmüş halde, yaklaşık %70'i ise plazmada bikarbonat iyonları ($HCO_3^-$) şeklinde taşınır. Alyuvarlar ise karbonik anhidraz enzimi sayesinde bikarbonat oluşumunu sağlar ve $CO_2$'in bir kısmını hemoglobinle bağlar.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, doğru ifade B seçeneğinde verilmiştir.
Cevap B seçeneğidir.
