Atatürk Dönemi Türk dış politikasının önemli başarılarından biri de, Boğazlar üzerindeki tam egemenlik haklarımızın yeniden kazanılmasıdır. Lozan Barış Antlaşması ile Boğazlar'ın yönetimi uluslararası bir komisyona bırakılmıştı.
Türkiye'nin Boğazlar üzerindeki egemenliğini tam olarak kazandığı ve uluslararası komisyonun kaldırıldığı antlaşma aşağıdakilerden hangisidir?
A) Lozan Barış Antlaşması
B) Mudanya Ateşkes Antlaşması
C) Montrö Boğazlar Sözleşmesi
D) Ankara Antlaşması ($1921$)
Sevgili öğrenciler,
Bu soru, Atatürk Dönemi Türk dış politikasının önemli bir başarısı olan Boğazlar üzerindeki egemenlik haklarımızın yeniden kazanılması sürecini anlamamızı istiyor. Boğazlar (Çanakkale ve İstanbul Boğazları), Türkiye için stratejik önemi yüksek, Karadeniz'i Akdeniz'e bağlayan hayati su yollarıdır.
- Lozan Barış Antlaşması (1923): Türkiye Cumhuriyeti'nin tapu senedi niteliğindeki bu antlaşma, birçok konuda bağımsızlığımızı tescil etse de, Boğazlar konusunda tam egemenliğimizi sağlamamıştı. Antlaşmaya göre Boğazlar, uluslararası bir komisyon tarafından yönetilecek, çevresi askerden arındırılacak ve savaş gemilerinin geçişi belirli kurallara bağlanacaktı. Bu durum, Türkiye'nin egemenlik haklarını kısıtlayan önemli bir maddeydi. Dolayısıyla, Lozan Antlaşması Boğazlar üzerindeki tam egemenliği kazandıran antlaşma değildir.
- Mudanya Ateşkes Antlaşması (1922): Türk Kurtuluş Savaşı'nın askeri safhasını sona erdiren ve Doğu Trakya'nın savaşsız teslimini sağlayan bu antlaşma, Boğazlar'ın gelecekteki statüsü hakkında nihai bir düzenleme içermiyordu. Daha çok askeri ve geçici bir nitelik taşıyordu. Bu nedenle doğru cevap değildir.
- Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936): Türkiye, Lozan'da Boğazlar konusunda tam egemenliğini sağlayamamıştı. Ancak değişen uluslararası konjonktür (II. Dünya Savaşı öncesi gerginlikler, İtalya'nın yayılmacı politikaları vb.) Türkiye'ye bu konuda diplomatik bir fırsat sundu. Türkiye, Boğazlar'ın güvenliği ve kendi egemenlik hakları için uluslararası bir konferans toplanmasını talep etti. 1936 yılında İsviçre'nin Montrö kentinde imzalanan bu sözleşme ile Boğazlar üzerindeki uluslararası komisyon kaldırıldı. Boğazlar'ın askersizleştirilmiş statüsü sona erdirilerek Türkiye'ye Boğazlar'ı silahlandırma hakkı tanındı. Böylece Türkiye, Boğazlar üzerinde tam egemenlik haklarını yeniden kazandı. Bu, Atatürk Dönemi Türk dış politikasının en büyük diplomatik başarılarından biridir.
- Ankara Antlaşması (1921): Bu antlaşma, Türk Kurtuluş Savaşı sırasında Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti ile Fransa arasında imzalanmıştır. Güney sınırlarımızı (Hatay hariç bugünkü Suriye sınırı) belirlemiş ve Fransa ile aramızdaki savaşı sona erdirmiştir. Boğazlar'ın statüsü ile ilgili herhangi bir hüküm içermemektedir. Bu nedenle doğru cevap değildir.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, Türkiye'nin Boğazlar üzerindeki egemenliğini tam olarak kazandığı ve uluslararası komisyonun kaldırıldığı antlaşma Montrö Boğazlar Sözleşmesi'dir.
Cevap C seçeneğidir.
