$1960$ sonrası dünya siyaseti, sadece ABD-SSCB rekabetiyle sınırlı kalmamış, aynı zamanda yeni aktörlerin ve oluşumların da sahneye çıktığı bir dönem olmuştur. Bu durum, çok kutuplu bir dünya düzenine doğru ilk işaretleri vermiştir.
Bu dönemde uluslararası siyasette öne çıkan yeni oluşumlar veya eğilimler arasında aşağıdakilerden hangisi sayılamaz?
A) Avrupa Ekonomik Topluluğu'nun (AET) güçlenmesi.
B) OPEC'in (Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü) ekonomik etkisinin artması.
C) Bağlantısızlar Hareketi'nin uluslararası arenada sesini duyurması.
D) Şangay İşbirliği Örgütü'nün kurulması.
E) Japonya ve Almanya'nın ekonomik güç olarak yükselişi.
Sevgili öğrenciler,
Bu soru, 1960 sonrası dünya siyasetindeki önemli değişimleri ve çok kutuplu bir düzene geçişin işaretlerini anlamamızı istiyor. Soru, bu dönemde ortaya çıkan veya güçlenen yeni oluşumlar/eğilimler arasında hangisinin sayılamayacağını soruyor. Yani, zaman çizelgesine dikkat etmemiz gerekiyor.
- Öncelikle, sorunun anahtar zaman dilimi "1960 sonrası" ifadesidir. Bu, 1960'lardan itibaren başlayan ve gelişen olayları kapsar.
- A) Avrupa Ekonomik Topluluğu'nun (AET) güçlenmesi: AET, 1957'de kurulmuş olsa da, 1960'lar ve sonrasında üye sayısını artırarak ve ekonomik entegrasyonu derinleştirerek uluslararası siyasette ve ekonomide önemli bir güç haline gelmiştir. Bu durum, ABD ve SSCB dışındaki bir bölgesel gücün yükselişini temsil eder ve çok kutupluluğa işaret eder. Dolayısıyla bu, doğru bir ifadedir ve aradığımız seçenek değildir.
- B) OPEC'in (Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü) ekonomik etkisinin artması: OPEC, 1960 yılında kurulmuştur. Özellikle 1973 petrol krizi ile birlikte dünya ekonomisi üzerindeki etkisi muazzam derecede artmış, enerji politikalarında belirleyici bir aktör haline gelmiştir. Bu da 1960 sonrası döneme ait önemli bir gelişmedir ve çok kutupluluğa katkıda bulunmuştur. Dolayısıyla bu da aradığımız seçenek değildir.
- C) Bağlantısızlar Hareketi'nin uluslararası arenada sesini duyurması: Bağlantısızlar Hareketi, 1961'de Belgrad Konferansı ile resmen kurulmuştur. Soğuk Savaş'ın iki ana bloğuna (ABD ve SSCB) katılmak istemeyen, genellikle yeni bağımsızlığını kazanmış ülkelerin oluşturduğu bu hareket, uluslararası siyasette önemli bir üçüncü yol olarak ortaya çıkmıştır. Bu da 1960 sonrası döneme ait kritik bir oluşumdur. Dolayısıyla bu da aradığımız seçenek değildir.
- D) Şangay İşbirliği Örgütü'nün kurulması: Şangay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ), 2001 yılında kurulmuştur. Bu tarih, soruda belirtilen "1960 sonrası" dönemin çok daha ilerisindedir, yani 21. yüzyılın başlarına aittir. Bu nedenle, 1960 sonrası dönemde uluslararası siyasette öne çıkan yeni oluşumlar arasında sayılamaz.
- E) Japonya ve Almanya'nın ekonomik güç olarak yükselişi: İkinci Dünya Savaşı sonrası dönemde, özellikle 1960'lardan itibaren Japonya ve Batı Almanya (daha sonra birleşmiş Almanya), hızlı ekonomik büyümeleri sayesinde dünya ekonomisinde ABD ve SSCB dışındaki önemli güç merkezleri haline gelmişlerdir. Bu durum, ekonomik çok kutupluluğun önemli bir göstergesidir. Dolayısıyla bu da aradığımız seçenek değildir.
Yukarıdaki analizler ışığında, Şangay İşbirliği Örgütü'nün kuruluş tarihi, sorunun belirttiği zaman dilimine uymamaktadır.
Cevap D seçeneğidir.
