Sevgili öğrenciler, bu soru coğrafyada konum kavramlarını anlamamızı gerektiren temel bir bilgiyi ölçüyor. Bir ülkenin fiziki özelliklerinin (dağlık, engebeli olma gibi) insan faaliyetleri üzerindeki etkilerini hangi konum özelliğiyle açıkladığımızı bulmalıyız. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Mutlak konumu: Mutlak konum, bir yerin Dünya üzerindeki matematiksel adresidir. Yani enlem ve boylam dereceleriyle ifade edilir. Örneğin, Türkiye'nin 36°-42° Kuzey enlemleri ile 26°-45° Doğu boylamları arasında yer alması mutlak konumudur. Mutlak konum, iklim kuşakları, gece-gündüz süreleri, yerel saat gibi özellikleri etkiler. Ancak bir yerin dağlık veya engebeli olup olmaması, ulaşımın zorlaşması gibi fiziki ve beşeri özelliklerini doğrudan açıklamaz.
- B) Özel konumu: Özel konum (göreceli konum da denir), bir yerin çevresindeki diğer yerlere, denizlere, kıtalara, ticaret yollarına, yer şekillerine, komşu ülkelere ve doğal kaynaklara göre sahip olduğu özelliklerdir. Bir ülkenin dağlık ve engebeli olması, denizlere kıyısı olması, önemli boğazlara sahip olması, yer altı kaynakları açısından zengin olması gibi durumlar özel konumuna girer. Soruda bahsedilen "dağlık ve engebeli olması nedeniyle ulaşımın zorlaşması" durumu, ülkenin kendine özgü fiziki yapısıyla ve bunun getirdiği sonuçlarla ilgilidir. Bu da doğrudan özel konumla açıklanır.
- C) Enlem değeri: Enlem, Ekvator'a olan uzaklığı ifade eden matematiksel bir değerdir. Bir yerin enlemi, o yerin iklim tipi, sıcaklık ortalamaları, güneş ışınlarının düşme açısı gibi özelliklerini belirler. Ancak dağlık arazi yapısı veya ulaşım zorlukları gibi yer şekilleriyle ilgili durumları doğrudan açıklamaz.
- D) Boylam değeri: Boylam, başlangıç meridyenine (Greenwich) olan uzaklığı ifade eden matematiksel bir değerdir. Bir yerin boylamı, o yerin yerel saatini ve saat dilimini belirler. Dağlık yapı veya ulaşım zorluklarıyla bir ilgisi yoktur.
Görüldüğü gibi, bir ülkenin dağlık ve engebeli olması gibi kendine özgü fiziki özellikleri ve bunun ulaşım üzerindeki olumsuz etkisi, o ülkenin çevresine ve kendi iç yapısına göre sahip olduğu "özel konum" özelliğiyle açıklanır.
Cevap B seçeneğidir.
