Bir öğrenci mikroskopta incelemek üzere fasulye ve mısır bitkilerinin kök enine kesitlerini hazırlıyor. İki kesitte de gördüğü yapılar arasında aşağıdakilerden hangisi bulunmaz?
A) Epidermis
B) Korteks
C) Meristem doku
D) İletim demetlerinin düzenli dizilişi
Sevgili öğrenciler, bu soruyu çözmek için tek çenekli (monokotil) ve çift çenekli (dikotil) bitki köklerinin temel anatomik farklılıklarını hatırlamamız gerekiyor. Fasulye çift çenekli bir bitki iken, mısır tek çenekli bir bitkidir. Mikroskopta bu iki bitkinin kök enine kesitlerini incelediğimizde bazı ortak yapılar görürüz, ancak bazıları farklılık gösterir.
- A) Epidermis: Kökün en dış tabakasıdır ve koruma görevi görür. Hem tek çenekli hem de çift çenekli bitki köklerinde bulunur. Dolayısıyla bu yapı her iki kesitte de görülecektir.
- B) Korteks: Epidermis ile merkezi iletim silindiri arasında yer alan, genellikle parankima hücrelerinden oluşan ve besin depolama görevi gören bölgedir. Hem tek çenekli hem de çift çenekli bitki köklerinde korteks tabakası mevcuttur.
- C) Meristem doku: Bitkilerde sürekli hücre bölünmesiyle büyümeyi sağlayan dokulardır. Kök ucunda bulunan apikal meristem, kökün uzamasını sağlar ve tüm kök dokularının kaynağıdır. Ayrıca, perisikl gibi bazı dokular da meristematik özellik gösterebilir. Hem tek çenekli hem de çift çenekli bitkilerin köklerinde meristem doku bulunur ve kökün büyümesini sağlar.
- D) İletim demetlerinin düzenli dizilişi: İşte bu nokta, tek çenekli ve çift çenekli bitki kökleri arasındaki en belirgin farklardan biridir.
- Çift çenekli (fasulye) köklerde: Merkezi iletim silindirinde ksilem genellikle yıldız şeklinde (2-6 kollu) bir yapı oluşturur ve floem demetleri bu ksilem kollarının arasında yer alır. Merkezi bir öz (pith) genellikle bulunmaz veya çok küçüktür. Bu, oldukça belirgin ve düzenli bir diziliştir.
- Tek çenekli (mısır) köklerde: Merkezi iletim silindiri daha geniştir ve ortasında büyük bir öz (pith) bulunur. Ksilem ve floem demetleri bu özün etrafında bir halka şeklinde, genellikle çok sayıda (6'dan fazla, bazen 20'ye kadar) ve düzenli bir şekilde dizilmiştir.
Her iki kökte de iletim demetleri "düzenli" bir dizilişe sahip olsa da, bu dizilişin *şekli ve yapısı* birbirinden tamamen farklıdır. Yani, çift çenekli kökte gördüğünüz düzenli diziliş ile tek çenekli kökte gördüğünüz düzenli diziliş aynı değildir. Soru, "iki kesitte de gördüğü yapılar arasında aşağıdakilerden hangisi bulunmaz?" derken, aynı *türde* bir düzenli dizilişin her ikisinde de bulunmayacağını kastetmektedir.
Bu nedenle, iletim demetlerinin spesifik düzenli dizilişi, tek çenekli ve çift çenekli kökler arasında farklılık gösteren temel bir özelliktir. Öğrenci, her iki kesitte de aynı düzenli dizilişi görmeyecektir.
Cevap D seçeneğidir.
