5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde niteleme sıfatı, işaret sıfatı ile karıştırılabilir?
A) Büyük parkta oynuyorlar.
B) Yeşil araba hızla geçti.
C) Bu ev çok güzel.
D) Yuvarlak masa aldık.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, niteleme sıfatı ile işaret sıfatının karıştırılabileceği cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle bu iki sıfat türünü hatırlayalım:
- Niteleme Sıfatı: Varlıkların rengini, durumunu, biçimini, kısacası "nasıl" olduklarını bildiren sıfatlardır. İsme sorulan "Nasıl?" sorusuna cevap verirler. (Örnek: güzel çiçek, eski ev)
- İşaret Sıfatı: Varlıkları işaret ederek belirten sıfatlardır. İsme sorulan "Hangi?" sorusuna cevap verirler. (Örnek: bu kitap, şu ağaç, o adam)
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Büyük parkta oynuyorlar.
- Burada "park" ismine "Nasıl park?" diye sorduğumuzda "Büyük park" cevabını alırız. "Büyük" kelimesi parkın bir niteliğini bildirdiği için açıkça bir niteleme sıfatıdır. İşaret sıfatı ile karıştırılacak bir durum yoktur.
- B) Yeşil araba hızla geçti.
- "Araba" ismine "Nasıl araba?" diye sorduğumuzda "Yeşil araba" cevabını alırız. "Yeşil" kelimesi arabanın rengini bildirdiği için açıkça bir niteleme sıfatıdır. İşaret sıfatı ile karıştırılacak bir durum yoktur.
- C) Bu ev çok güzel.
- Bu cümlede "ev" ismine "Hangi ev?" diye sorduğumuzda "Bu ev" cevabını alırız. "Bu" kelimesi evi işaret ederek belirttiği için açıkça bir işaret sıfatıdır.
- Ancak, bazı öğrenciler sıfatların genel işlevini bir ismi "nitelemek" (yani onun özelliklerini belirtmek) olarak algılayabilirler. "Bu" kelimesi de ismin önüne gelerek onu "belirttiği" veya "işaret ettiği" için, öğrenci zihninde genel bir "belirtme" veya "tanımlama" işleviyle niteleme sıfatının "nitelik belirtme" işlevi arasında bir karışıklık yaşanabilir. Yani, "bu" kelimesi bir nitelik (renk, şekil, durum vb.) belirtmese de, ismin önüne gelip onu "belirttiği" için, niteleme sıfatı zannedilme potansiyeli taşıyabilir. Bu durum, özellikle sıfat türleri arasındaki ince farkları tam olarak kavrayamamış öğrenciler için geçerlidir.
- D) Yuvarlak masa aldık.
- "Masa" ismine "Nasıl masa?" diye sorduğumuzda "Yuvarlak masa" cevabını alırız. "Yuvarlak" kelimesi masanın şeklini bildirdiği için açıkça bir niteleme sıfatıdır. İşaret sıfatı ile karıştırılacak bir durum yoktur.
Diğer seçeneklerde niteleme sıfatları net bir şekilde varlıkların niteliklerini belirtirken, C seçeneğindeki "bu" kelimesi bir işaret sıfatı olmasına rağmen, sıfatların genel "belirtme" işlevi nedeniyle niteleme sıfatı ile karıştırılma potansiyeli taşır.
Cevap C seçeneğidir.
