9. Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde "-lı, -li, -lu, -lü" ekiyle türemiş bir niteleme sıfatı vardır?
A) Evli çift
B) Üçüncü kat
C) Şu sokak
D) Büyük bahçe
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden "-lı, -li, -lu, -lü" ekiyle türemiş bir niteleme sıfatı bulmamız isteniyor. Öncelikle bu kavramları kısaca hatırlayalım:
- Niteleme Sıfatı: Varlıkların rengini, durumunu, biçimini bildiren, "nasıl?" sorusuna cevap veren sıfatlardır. Örneğin, "güzel elbise"deki "güzel" kelimesi bir niteleme sıfatıdır.
- Türemiş Kelime: Bir köke yapım eki getirilerek anlamı veya türü değişmiş kelimelerdir. "-lı, -li, -lu, -lü" ekleri de isimlere gelerek onlardan sıfat türeten yapım ekleridir. Örneğin, "tuz" (isim) kelimesine "-lu" eki gelince "tuzlu" (sıfat) kelimesi türemiş olur.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Evli çift:
- Burada "çift" kelimesi isimdir.
- "Nasıl çift?" diye sorduğumuzda "Evli" cevabını alırız. Bu durumda "Evli" kelimesi bir niteleme sıfatıdır.
- "Evli" kelimesi, "ev" (isim kökü) kelimesine "-li" yapım eki getirilerek türetilmiştir. Yani hem niteleme sıfatıdır hem de "-lı, -li, -lu, -lü" ekiyle türemiştir. Bu seçenek aradığımız özellikleri taşımaktadır.
- B) Üçüncü kat:
- Burada "kat" kelimesi isimdir.
- "Kaçıncı kat?" diye sorduğumuzda "Üçüncü" cevabını alırız. "Üçüncü" kelimesi bir sayı sıfatıdır (belirtme sıfatı grubundadır), niteleme sıfatı değildir.
- Ayrıca "üç" kelimesine "-üncü" eki gelerek türemiştir, aranan "-lı, -li, -lu, -lü" ekini almamıştır.
- C) Şu sokak:
- Burada "sokak" kelimesi isimdir.
- "Hangi sokak?" diye sorduğumuzda "Şu" cevabını alırız. "Şu" kelimesi bir işaret sıfatıdır (belirtme sıfatı grubundadır), niteleme sıfatı değildir.
- "Şu" kelimesi türemiş bir kelime de değildir.
- D) Büyük bahçe:
- Burada "bahçe" kelimesi isimdir.
- "Nasıl bahçe?" diye sorduğumuzda "Büyük" cevabını alırız. Bu durumda "Büyük" kelimesi bir niteleme sıfatıdır.
- Ancak "Büyük" kelimesi "-lı, -li, -lu, -lü" eklerinden biriyle türememiştir. Bu kelime "büyü-" fiil kökünden "-k" ekiyle türemiş olabilir veya kök halinde bir sıfat olarak kabul edilebilir. Dolayısıyla aranan ekle türemiş değildir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, hem niteleme sıfatı olan hem de "-lı, -li, -lu, -lü" ekiyle türemiş olan kelimenin "Evli" olduğunu görüyoruz.
Cevap A seçeneğidir.
