1. Aşağıdaki cümlelerin hangisi yapısı bakımından basit cümledir?
A) Çalışkan öğrenciler sınavda başarılı oldu ve ödüllendirildi.Merhaba sevgili öğrenciler!
Bugünkü sorumuz, cümle türleri konusundaki bilgimizi ölçüyor. Özellikle yapısı bakımından basit cümle kavramını iyi anlamamız gerekiyor. Basit cümle, tek bir yargı bildiren, tek bir yüklemi olan ve içinde yan cümlecik (fiilimsi veya başka bir çekimli fiil içeren bir bölüm) bulunmayan cümlelerdir. Hadi seçenekleri tek tek inceleyelim:
Bu cümlede "başarılı oldu" ve "ödüllendirildi" olmak üzere iki ayrı yüklem bulunmaktadır. Bu iki yüklem "ve" bağlacıyla birbirine bağlanmıştır. Birden fazla yüklemi olan cümlelere sıralı cümle denir. Dolayısıyla bu cümle basit değildir.
Bu cümlede "iptal oldu" yüklemdir. Ancak "yağdığı" kelimesi bir sıfat-fiildir (fiilimsi). Fiilimsiler, temel cümlenin içinde bir yan cümlecik oluşturur. İçinde fiilimsi bulunan cümleler girişik birleşik cümle olarak adlandırılır. Bu nedenle bu cümle de basit değildir.
Bu cümlede "çıkardı" yüklemdir. "Okuyup" kelimesi ise bir zarf-fiildir (fiilimsi). Tıpkı B seçeneğindeki gibi, fiilimsi içeren bu cümle de girişik birleşik cümledir ve basit değildir.
Bu cümlede sadece "ötüyordu" yüklemi bulunmaktadır. Cümlede herhangi bir fiilimsi (sıfat-fiil, zarf-fiil, isim-fiil) veya başka bir çekimli fiil yoktur. Tek bir yargı bildirmektedir. Bu özellikleriyle, bu cümle yapısı bakımından basit bir cümledir.
Gördüğünüz gibi, basit cümleler tek bir ana düşünceyi, tek bir yüklemle ifade eder ve içinde başka bir yargı barındırmaz. Diğer cümle türleri ise birden fazla yargıyı farklı şekillerde bir araya getirir.
Cevap D seçeneğidir.
