1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük işaret zamiri görevinde kullanılmıştır?
A) Bu kitabı dün yeni almıştım.
B) Şu, benim en sevdiğim şairin son eseridir.
C) Orada geçirdiğim günleri hiç unutamam.
D) Bunların hepsini tek başıma taşıdım.
Bu soruda, altı çizili sözcüğün işaret zamiri görevinde kullanıldığı cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle işaret zamirinin ne olduğunu hatırlayalım:
- İşaret Zamiri: Varlıkların yerini işaret yoluyla tutan, yani bir varlığın adının yerine geçen sözcüklerdir. "Bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar, öteki, beriki" gibi sözcükler işaret zamiri olarak kullanılabilir. İşaret zamirleri, adın yerini tuttuğu için ad gibi çekim ekleri (hal ekleri, iyelik ekleri, çoğul ekleri) alabilir.
- İşaret Sıfatı: Aynı sözcükler (bu, şu, o vb.) bir adın önüne gelerek o adı niteler veya belirtirse, işaret sıfatı olurlar. İşaret sıfatları çekim eki almazlar.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bu kitabı dün yeni almıştım.
- Altı çizili sözcük "Bu"dur. "Bu" sözcüğü, "kitabı" adının önüne gelmiş ve hangi kitap olduğunu belirtmiştir. Adı belirttiği için "Bu" burada işaret sıfatı görevindedir. Bu nedenle A seçeneği doğru cevap değildir.
- B) Şu, benim en sevdiğim şairin son eseridir.
- Altı çizili sözcük "Şu"dur. "Şu" sözcüğü, cümlede tek başına kullanılmış ve bir varlığın (şairin son eseri) yerini işaret yoluyla tutmuştur. "Ne, benim en sevdiğim şairin son eseridir?" sorusuna "Şu" cevabını verir. Herhangi bir adın önüne gelmediği ve adın yerini tuttuğu için "Şu" burada işaret zamiri görevindedir. Bu, işaret zamirinin en belirgin ve doğrudan kullanım şeklidir.
- C) Orada geçirdiğim günleri hiç unutamam.
- Altı çizili sözcük "Orada"dır. "Orada" sözcüğü, "geçirdiğim" sıfat-fiilini (eylemsiyi) niteleyerek eylemin nerede gerçekleştiğini belirtmektedir. Eylemleri veya eylemsileri niteleyen sözcükler yer-yön zarfı görevindedir. Bu nedenle C seçeneği doğru cevap değildir. (Unutmayın, "orada" tek başına bir yer-yön zamiri olabilirken, burada bir eylemsiyi nitelediği için zarf görevindedir.)
- D) Bunların hepsini tek başıma taşıdım.
- Altı çizili sözcük "Bunların"dır. "Bunların" sözcüğü, "bunlar" işaret zamirinin ilgi eki (-ın) almış halidir. "Bunların" sözcüğü, "hepsi" belgisiz zamiriyle birlikte bir isim tamlaması ("bunların hepsi") oluşturmuştur. "Bunların" burada bir varlığın yerini işaret yoluyla tuttuğu için işaret zamiri görevindedir. Ancak, soruda tek bir doğru cevap beklendiği ve B seçeneğindeki "Şu" sözcüğü işaret zamirinin en doğrudan ve tek başına kullanıldığı örnek olduğu için, D seçeneği bu bağlamda genellikle daha az tercih edilen bir işaret zamiri kullanımı olarak kabul edilebilir. B seçeneğindeki "Şu" doğrudan bir adın yerini tutarken, "Bunların" başka bir zamiri (hepsi) belirtme işlevi görmektedir. Bu nedenle, en net ve doğrudan işaret zamiri kullanımı B seçeneğindedir.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, altı çizili sözcüğün en belirgin ve doğrudan işaret zamiri görevinde kullanıldığı cümle B seçeneğidir.
Cevap B seçeneğidir.
