5. "Sanat, edebiyat veya düşünce eserlerini çeşitli yönleriyle inceleyen, değerlendiren ve okura yol gösteren metin türüdür."
Tanımı verilen bu öğretici metin türü hangisidir?
A) Günlük
B) Eleştiri
C) Söyleşi
D) Haber yazısı
Sevgili öğrenciler, bu soruda bize bir metin türünün tanımı verilmiş ve bizden bu tanıma uyan seçeneği bulmamız isteniyor. Şimdi tanımı dikkatlice inceleyelim ve seçenekleri tek tek değerlendirelim:
- Tanım Analizi: "Sanat, edebiyat veya düşünce eserlerini çeşitli yönleriyle inceleyen, değerlendiren ve okura yol gösteren metin türüdür." Bu tanımda üç anahtar kelime öne çıkıyor: inceleyen, değerlendiren ve okura yol gösteren. Yani, bir esere eleştirel bir bakış açısıyla yaklaşıp, onun hakkında fikir beyan eden ve okuyucuya o eser hakkında bilgi ve yorum sunan bir tür arıyoruz.
- A) Günlük: Günlükler, kişisel yaşantıları, duygu ve düşünceleri günü gününe not alınan metinlerdir. Bir sanat eserini inceleme, değerlendirme veya okura yol gösterme amacı taşımazlar. Bu nedenle tanıma uymaz.
- B) Eleştiri: Eleştiri (tenkit), tam da tanımda belirtilen işlevi yerine getirir. Bir edebiyat eseri (roman, şiir, tiyatro), bir sanat eseri (resim, heykel, müzik) veya bir düşünce eserini (felsefi metin, bilimsel çalışma) detaylı bir şekilde inceler. Eserin olumlu ve olumsuz yönlerini, yazarın veya sanatçının başarısını, eserin toplumsal etkilerini değerlendirir. Okuyucuya eseri daha iyi anlaması için rehberlik eder ve farklı bakış açıları sunar. Bu, tanıma mükemmel bir şekilde uymaktadır.
- C) Söyleşi (Sohbet): Söyleşi, samimi bir üslupla, karşılıklı konuşma havasında yazılan metinlerdir. Yazarın kişisel görüşlerini, deneyimlerini veya bir konu hakkındaki düşüncelerini okuyucuyla paylaştığı türlerdir. Bir eseri derinlemesine inceleme ve değerlendirme amacı gütmez, daha çok sohbet havasında bilgi verme veya düşünce paylaşma amacı taşır. Bu nedenle tanıma uymaz.
- D) Haber yazısı: Haber yazıları, güncel olayları, olguları ve gelişmeleri tarafsız bir şekilde, okuyucuya bilgi vermek amacıyla kaleme alınan metinlerdir. Sanat, edebiyat veya düşünce eserlerini inceleme, değerlendirme veya okura yol gösterme gibi bir işlevi yoktur. Bu nedenle tanıma uymaz.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşılacağı gibi, verilen tanım doğrudan "Eleştiri" metin türünü işaret etmektedir. Eleştiri, bir eseri tüm yönleriyle ele alıp, onun hakkında yorum ve değerlendirme yaparak okuyucuya rehberlik eden tek türdür.
Cevap B seçeneğidir.
