3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil "-dı" ekiyle çekimlenmiştir?
A) Bu soruyu çözen sensin.
B) Yarın sınavımız varmış.
C) Dün hava çok güzeldi.
D) O kitap çok değerliymiş.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, ek fiilin "-dı" ekiyle çekimlenmiş halini bulmamız isteniyor. Ek fiil, isim soylu sözcükleri (isim, sıfat, zamir vb.) yüklem yapan veya basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı fiil yapan bir yardımcı fiildir. Bizim odaklanacağımız kısım, ek fiilin isim soylu sözcüklere gelerek onları yüklem yapmasıdır.
Ek fiilin görülen geçmiş zaman (hikaye) çekimi "-dı, -di, -du, -dü" şeklindedir. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bu soruyu çözen sensin.
- Bu cümlede yüklem "sensin" kelimesidir.
- "Sen" bir zamirdir ve "-sin" ekiyle çekimlenmiştir.
- Buradaki "-sin" eki, ek fiilin geniş zaman 2. tekil şahıs çekimidir. "-dı" ekiyle çekimlenmemiştir.
- B) Yarın sınavımız varmış.
- Bu cümlede yüklem "varmış" kelimesidir.
- "Var" bir isimdir ve "-mış" ekiyle çekimlenmiştir.
- Buradaki "-mış" eki, ek fiilin duyulan geçmiş zaman (rivayet) çekimidir. "-dı" ekiyle çekimlenmemiştir.
- C) Dün hava çok güzeldi.
- Bu cümlede yüklem "güzeldi" kelimesidir.
- "Güzel" bir sıfattır ve "-di" ekiyle çekimlenmiştir.
- Buradaki "-di" eki, ek fiilin görülen geçmiş zaman (hikaye) çekimidir. Yani, ek fiil "-dı" ekinin ses uyumuna göre değişmiş hali olan "-di" ile çekimlenmiştir. Bu, aradığımız özelliktir.
- D) O kitap çok değerliymiş.
- Bu cümlede yüklem "değerliymiş" kelimesidir.
- "Değerli" bir sıfattır ve "-ymiş" ekiyle çekimlenmiştir.
- Buradaki "-ymiş" eki, ek fiilin duyulan geçmiş zaman (rivayet) çekimidir. "-dı" ekiyle çekimlenmemiştir.
Bu incelemeler sonucunda, ek fiilin "-dı" ekiyle (ses uyumuna göre "-di" şeklinde) çekimlendiği cümlenin C seçeneğinde olduğunu görüyoruz.
Cevap C seçeneğidir.
