10. "Gençken çok iyi bir yüzücüydüm." cümlesindeki ek fiille ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
A) İsim soylu sözcüğü yüklem yapmıştır
B) Birleşik zamanlı fiil oluşturmuştur
C) Şart anlamı katmıştır
D) Olumsuzluk bildirmiştir
Sevgili öğrenciler, bu soruda ek fiilin (bildirme ekinin) cümlede hangi görevi üstlendiğini bulmamız isteniyor. Ek fiil, Türkçede iki temel göreve sahiptir:
- İsim soylu sözcükleri (isim, sıfat, zamir vb.) yüklem yapmak.
- Basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı fiil yapmak.
Şimdi cümlemizi adım adım inceleyelim:
- "Gençken çok iyi bir yüzücüydüm." cümlesindeki yüklem "yüzücüydüm" kelimesidir.
- "Yüzücü" kelimesi bir isimdir.
- Bu isme "-ydüm" eki gelerek cümlenin yüklemi olmuştur. Buradaki "-y-" kaynaştırma harfi, "-dü" ek fiilin görülen geçmiş zamanı ve "-m" ise birinci tekil şahıs ekidir.
- Yani, ek fiil olan "-dü" eki, "yüzücü" ismini cümlenin yüklemi yapmıştır.
Şimdi seçenekleri değerlendirelim:
- A) İsim soylu sözcüğü yüklem yapmıştır: "Yüzücü" bir isimdir ve ek fiil sayesinde cümlenin yüklemi olmuştur. Bu ifade, yaptığımız analizle tamamen örtüşmektedir.
- B) Birleşik zamanlı fiil oluşturmuştur: "Yüzücü" kelimesi bir fiil değil, isimdir. Ek fiil, fiilleri birleşik zamanlı yapar ancak burada bir isimle kullanılmıştır. Dolayısıyla bu seçenek yanlıştır.
- C) Şart anlamı katmıştır: Ek fiilin şart kipi "-se/-sa" şeklindedir ("geliyorsa", "güzelse"). Cümlede böyle bir kullanım veya şart anlamı yoktur. Bu seçenek yanlıştır.
- D) Olumsuzluk bildirmiştir: Ek fiilin olumsuzu "değil" edatıyla yapılır ("yüzücü değildim"). Cümlemizde herhangi bir olumsuzluk anlamı yoktur. Bu seçenek yanlıştır.
Bu durumda, ek fiilin "yüzücü" ismini yüklem yapma görevi üstlendiği açıktır.
Cevap A seçeneğidir.
