"Varlık vardır ve yokluk yoktur" diyen Parmenides'in bu görüşüne karşılık, Herakleitos "Aynı nehirde iki kez yıkanılmaz" diyerek her şeyin sürekli değişim içinde olduğunu savunur.
Bu iki filozofun varlık anlayışları arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?
A) Değişim-duruluk
B) Akıl-duyular
C) Madde-form
D) Öz-görünüş
Sevgili öğrenciler, bu soru, Antik Yunan felsefesinin iki önemli isminin, Parmenides ve Herakleitos'un varlık anlayışları arasındaki temel farkı anlamamızı istiyor. Şimdi adım adım bu farkı inceleyelim:
- Parmenides'in Varlık Anlayışı: Parmenides, "Varlık vardır ve yokluk yoktur" der. Bu ifade, varlığın ezeli ve ebedi olduğunu, değişmediğini, bölünemez ve hareket edemez olduğunu savunur. Ona göre, değişim, hareket ve çokluk sadece duyuların bir yanılsamasıdır; gerçek varlık sabittir, durağandır ve tektir. Yani, Parmenides için varlık, duruluk ve değişmezlik içindedir.
- Herakleitos'un Varlık Anlayışı: Herakleitos ise "Aynı nehirde iki kez yıkanılmaz" sözüyle ünlüdür. Bu söz, evrendeki her şeyin sürekli bir akış ve değişim içinde olduğunu vurgular. Ona göre, evrende sabit hiçbir şey yoktur; her şey oluş halindedir, sürekli değişir ve dönüşür. Varlık, zıtların birliği ve çatışmasıyla sürekli bir devinim içindedir.
- Seçenekleri İnceleyelim:
- A) Değişim-duruluk: Herakleitos'un "değişim" fikri ile Parmenides'in "duruluk" (değişmezlik, sabitlik) fikri arasındaki karşıtlık, bu iki filozofun varlık anlayışları arasındaki en temel ve doğrudan farkı oluşturur. Herakleitos için varlık değişimin kendisiyken, Parmenides için varlık değişmeyendir, durağandır.
- B) Akıl-duyular: Bu, bilgi edinme yollarıyla ilgili bir ayrımdır. Parmenides aklı ön plana çıkarırken, Herakleitos duyularla algılanan değişimi savunur. Ancak varlığın doğasıyla ilgili temel fark, değişim ve duruluk üzerinedir.
- C) Madde-form: Bu ayrım daha çok Platon ve özellikle Aristoteles'in felsefesinde merkezi bir yer tutar. Parmenides ve Herakleitos'un temel ayrımı bu değildir.
- D) Öz-görünüş: Parmenides için değişim bir görünüş, değişmezlik ise özdür. Herakleitos için ise değişim, varlığın özüdür. Bu seçenek, farkı tam olarak ifade etse de, "değişim-duruluk" kadar doğrudan ve kapsayıcı değildir. "Değişim-duruluk" doğrudan varlığın niteliğine odaklanır.
Bu durumda, Parmenides'in değişmez, durağan varlık anlayışı ile Herakleitos'un sürekli akış ve değişim içindeki varlık anlayışı arasındaki temel farkı en iyi açıklayan seçenek A'dır.
Cevap A seçeneğidir.
