Sevgili öğrenciler, bu soruda akarsuların oluşturduğu menderesler (büklümler) ile ilgili temel coğrafi bilgileri kullanacağız. Menderesler, akarsu yatağının belirli koşullar altında aldığı özel bir şekildir. Şimdi her bir ifadeyi adım adım inceleyelim:
- I. Yana aşındırma ön plandadır: Akarsular, menderesler oluştururken yataklarını sağa ve sola doğru kıvırır. Bu kıvrımların dış kısımlarında (bükey dış) suyun hızı artar ve aşındırma yapar. İç kısımlarında (bükey iç) ise hız azalır ve biriktirme yapar. Bu süreç, akarsu yatağının yanlara doğru genişlemesine, yani yana aşındırmanın ön plana çıkmasına neden olur. Bu ifade doğrudur.
- II. Eğim azalmıştır: Menderesler genellikle akarsuların yatak eğiminin azaldığı, yani akarsuyun daha düz bir alana ulaştığı orta ve aşağı çığırlarında oluşur. Yüksek eğimli alanlarda akarsu daha çok derine aşındırma yaparken, eğimin azalmasıyla yana aşındırma ve biriktirme faaliyetleri artar. Bu ifade doğrudur.
- III. Hızı artmıştır: Eğim azaldığında, akarsuyun genel akış hızı da azalır. Mendereslerin oluşumu, akarsuyun hızının artmasıyla değil, azalmasıyla ilişkilidir. Hızın azalması, akarsuyun taşıdığı malzemeyi biriktirmesine ve yatakta kıvrımlar oluşturmasına zemin hazırlar. Mendereslerin dış bükey kısımlarında yerel olarak hız artsa da, akarsuyun genel hızı bu kesimde azalmıştır. Bu ifade yanlıştır.
- IV. Aşındırma gücü azalmıştır: Akarsuyun hızı azaldığında, taşıma kapasitesi ve dolayısıyla aşındırma gücü de azalır. Azalan aşındırma gücü, akarsuyun derine aşındırma yerine yana aşındırma yapmasına ve biriktirme faaliyetlerine başlamasına neden olur. Bu durum, mendereslerin oluşumunun temel nedenlerinden biridir. Bu ifade doğrudur.
Yukarıdaki analizler sonucunda, I, II ve IV numaralı ifadelerin doğru olduğunu görüyoruz. Bu da bizi B seçeneğine götürüyor.
Cevap B seçeneğidir.
