Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, kimyasal bir reaksiyonda ölçülen bazı büyüklüklerin temel mi yoksa türetilmiş mi olduğunu belirlememiz isteniyor. Fizik ve kimyada büyüklükleri iki ana kategoriye ayırırız: temel büyüklükler ve türetilmiş büyüklükler. Gelin, bu kavramları hatırlayarak soruyu adım adım çözelim.
- Temel Büyüklükler: Başka hiçbir büyüklüğe bağlı olmayan, kendi başına tanımlanabilen ve bir sistemin temelini oluşturan büyüklüklerdir. Uluslararası Birim Sistemi (SI) yedi temel büyüklük tanımlar: kütle (kilogram), uzunluk (metre), zaman (saniye), sıcaklık (Kelvin), madde miktarı (mol), elektrik akımı (amper) ve ışık şiddeti (kandela).
- Türetilmiş Büyüklükler: İki veya daha fazla temel büyüklüğün birbiriyle çarpılması, bölünmesi gibi matematiksel işlemlerle elde edilen büyüklüklerdir. Örneğin, hız (uzunluk/zaman), yoğunluk (kütle/hacim), alan (uzunluk x uzunluk) gibi.
Şimdi verilen büyüklükleri tek tek inceleyelim:
- Sıcaklık:
- Sıcaklık, bir maddenin ortalama kinetik enerjisini gösteren termodinamik bir büyüklüktür.
- SI birimi Kelvin ($K$) olan sıcaklık, yedi temel büyüklükten biridir.
- Bu nedenle, sıcaklık temel bir büyüklüktür.
- Madde miktarı:
- Madde miktarı, bir sistemdeki atom, molekül veya iyon gibi parçacık sayısını ifade eden bir büyüklüktür.
- SI birimi mol ($mol$) olan madde miktarı, yedi temel büyüklükten biridir.
- Bu nedenle, madde miktarı temel bir büyüklüktür.
- Reaksiyon hızı:
- Reaksiyon hızı, birim zamanda reaktantların veya ürünlerin konsantrasyonundaki (veya madde miktarındaki) değişimi ifade eder. Örneğin, $mol/(L \cdot s)$ veya $M/s$ birimleri ile ifade edilebilir.
- Burada "madde miktarı" (temel), "hacim" (uzunluk x uzunluk x uzunluk - türetilmiş) ve "zaman" (temel) büyüklüklerinin birleşimi söz konusudur.
- Temel büyüklüklerin birleşimiyle ifade edildiği için, reaksiyon hızı türetilmiş bir büyüklüktür.
- Konsantrasyon:
- Konsantrasyon, birim hacimdeki madde miktarını ifade eder. Örneğin, molarite ($mol/L$) birimi ile ifade edilir.
- Burada "madde miktarı" (temel) ve "hacim" (uzunluk x uzunluk x uzunluk - türetilmiş) büyüklüklerinin birleşimi söz konusudur.
- Temel büyüklüklerin birleşimiyle ifade edildiği için, konsantrasyon türetilmiş bir büyüklüktür.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, verilen büyüklüklerden "Reaksiyon hızı" ve "Konsantrasyon" olmak üzere 2 tanesi türetilmiş büyüklüktür.
Cevap B seçeneğidir.
