Soru:
Canlılar, günümüzde kabul edilen üç üst âlem (domain) sistemine göre Bakteriler, Arkeler ve Ökaryotlar olarak sınıflandırılmaktadır. Bu üst âlemlerden her birinin kendine özgü temel özellikleri bulunmaktadır.
Aşağıdakilerden hangisi, Bakteriler ve Arkeler üst âlemlerini Ökaryotlar üst âleminden ayıran en temel farklılıklardan biridir?
A) Çekirdek zarı ve zarla çevrili organellere sahip olmamaları
B) Halkasal DNA'ya sahip olmaları
C) Ribozom bulundurmaları
D) Hücre duvarına sahip olmaları
E) Bölünerek çoğalmaları
Doğru Cevap: A
✍️ Çözüm:Çözüm için üç üst âlemin temel hücresel yapılarını karşılaştıralım:
- Bakteriler ve Arkeler: Bu iki üst âlemdeki canlılar prokaryot hücre yapısına sahiptir. Prokaryot hücreler, belirgin bir çekirdek zarı ve mitokondri, endoplazmik retikulum gibi zarla çevrili organellere sahip değildir. Genetik materyalleri (DNA) sitoplazmada serbest halde (nükleoid bölge) bulunur.
- Ökaryotlar: Bu üst âlemdeki canlılar ökaryot hücre yapısına sahiptir. Ökaryot hücreler, genetik materyallerini saran belirgin bir çekirdek zarına ve çeşitli görevleri olan zarla çevrili organellere (mitokondri, kloroplast, endoplazmik retikulum, golgi aygıtı vb.) sahiptir.
Şıkları değerlendirelim:
- [A] Çekirdek zarı ve zarla çevrili organellere sahip olmamaları: Bu ifade, Bakteriler ve Arkelerin ortak, Ökaryotlardan farklı olan temel bir özelliğidir. Prokaryotlar (Bakteriler ve Arkeler) bu yapıları taşımazken, Ökaryotlar taşır. Bu, prokaryot ve ökaryot hücreler arasındaki en temel ayrımlardan biridir.
- [B] Halkasal DNA'ya sahip olmaları: Bakteriler ve Arkelerin çoğu halkasal DNA'ya sahiptir. Ancak mitokondri ve kloroplast gibi ökaryot organelleri de halkasal DNA içerir. Ayrıca bazı ökaryotik canlılarda (örneğin mayalar) küçük halkasal DNA'lar bulunabilir. Dolayısıyla bu, en temel ayırt edici özellik değildir, çünkü ökaryotlarda da halkasal DNA bulunabilen yapılar mevcuttur.
- [C] Ribozom bulundurmaları: Ribozomlar, protein sentezinden sorumlu organeller olup, tüm canlı hücrelerde (Bakteriler, Arkeler ve Ökaryotlar) bulunur. Bu ortak bir özelliktir, ayırt edici değildir.
- [D] Hücre duvarına sahip olmaları: Bakterilerin çoğu, Arkelerin çoğu ve bazı ökaryotlar (bitkiler, mantarlar, algler) hücre duvarına sahiptir. Ancak hayvan hücrelerinde hücre duvarı bulunmaz. Dolayısıyla bu, tüm Bakteri ve Arkeleri tüm Ökaryotlardan ayıran genel bir özellik değildir.
- [E] Bölünerek çoğalmaları: Bakteriler ve Arkeler genellikle ikili bölünme (basit bölünme) ile çoğalırken, ökaryotik hücreler de mitoz veya mayoz bölünme ile çoğalır. Bölünme, tüm canlılar için bir üreme yöntemidir ve bu bağlamda temel bir ayırt edici özellik değildir.
Bu nedenle, Bakteriler ve Arkeleri Ökaryotlardan ayıran en temel farklılık, çekirdek zarı ve zarla çevrili organellere sahip olmamalarıdır.
