Soru:
Osmanlı Devleti'nde Celali İsyanları olarak adlandırılan ayaklanmalar, özellikle $16$. yüzyıl sonları ve $17$. yüzyıl başlarında Anadolu'da yaygın olarak görülmüştür. Bu isyanların ortaya çıkmasında birçok farklı neden etkili olmuştur.
Aşağıdakilerden hangisi, Celali İsyanları'nın başlıca nedenlerinden biri değildir?
A) Tımar sisteminin bozulması ve dirliklerin haksız yere iltizama verilmesi
B) Uzun süren Osmanlı-İran ve Osmanlı-Avusturya savaşlarının getirdiği ekonomik yük
C) Vergi oranlarının artırılması ve olağanüstü vergilerin (avarız) sürekli hale gelmesi
D) Avrupa'da başlayan Sanayi İnkılabı'nın Osmanlı ekonomisini olumsuz etkilemesi
E) Köylünün toprağını terk etmesi (büyük kaçgun) ve eşkıyalığın yaygınlaşması
Doğru Cevap: D
✍️ Çözüm:Adım Adım Çözüm:
Celali İsyanları, Osmanlı Devleti'nin $16$. yüzyıl sonları ve $17$. yüzyıl başlarında Anadolu'da yaşadığı büyük toplumsal ve ekonomik çalkantıların bir sonucudur. Bu isyanların nedenleri şunlardır:
- Tımar sisteminin bozulması: Dirliklerin (tımar, zeamet, has) iltizam yoluyla mültezimlere verilmesi, sipahilerin görevini yapamaması ve devletin denetiminin azalması, köylü üzerindeki baskıyı artırmıştır. Bu durum, isyanların önemli bir nedenidir. (A şıkkı doğrudur.)
- Uzun süren savaşlar: Osmanlı Devleti'nin Safeviler ve Avusturya ile yaptığı uzun ve yıpratıcı savaşlar, devlet hazinesini boşaltmış, asker ihtiyacını artırmış ve halk üzerindeki vergi yükünü ağırlaştırmıştır. (B şıkkı doğrudur.)
- Vergi artışları ve olağanüstü vergilerin sürekli hale gelmesi: Savaşların maliyetini karşılamak amacıyla vergiler artırılmış, özellikle olağanüstü durumlar için konulan avarız vergisi sürekli hale gelerek halkın geçimini zorlaştırmıştır. (C şıkkı doğrudur.)
- Köylünün toprağını terk etmesi (Büyük Kaçgun): Artan baskılar, vergiler ve güvenlik sorunları nedeniyle köylüler topraklarını terk ederek şehirlere veya eşkıya gruplarına katılmıştır. Bu durum, tarımsal üretimi düşürmüş ve kırsal kesimde eşkıyalığı yaygınlaştırmıştır. (E şıkkı doğrudur.)
- Kapıkulu askerlerinin sayısının artması ve maaşlarının ödenememesi: Özellikle ulûfe (maaş) ödemelerindeki aksaklıklar ve enflasyon, askeri sınıfta hoşnutsuzluğa yol açmıştır.
D şıkkında belirtilen Avrupa'da başlayan Sanayi İnkılabı'nın Osmanlı ekonomisini olumsuz etkilemesi ise Celali İsyanları döneminden çok sonra, $18$. yüzyıl sonları ve $19$. yüzyılda ortaya çıkan bir gelişmedir. Sanayi İnkılabı'nın etkileri, Celali İsyanları'nın yaşandığı $16$. ve $17$. yüzyıllarda hissedilmemiştir. Dolayısıyla, bu durum Celali İsyanları'nın nedeni olamaz.
Bu nedenle, doğru cevap D şıkkıdır.
