Soru:
18. yüzyıldan itibaren Osmanlı Devleti'nin siyasi varlığını tehdit eden pek çok iç ve dış etken ortaya çıkmıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu dönemde Osmanlı Devleti'ni tehdit eden iç etkenlerden biri olarak gösterilemez?
A) Yeniçeri Ocağı'nın bozulması ve devlet otoritesine karşı isyanlar çıkarması.
B) Ayânların ve yerel güçlerin merkezi otoriteye karşı bağımsız hareket etme eğilimlerinin artması.
C) Kapitülasyonların yaygınlaşması ve Osmanlı ekonomisini dışa bağımlı hale getirmesi.
D) Milliyetçilik akımının etkisiyle Balkanlarda ve diğer bölgelerde azınlık isyanlarının başlaması.
E) Avrupa devletlerinin Osmanlı iç işlerine sürekli müdahale etmesi ve parçalanma politikaları izlemesi.
Doğru Cevap: E
✍️ Çözüm:Bu soruda Osmanlı Devleti'nin siyasi varlığını tehdit eden iç etkenler ile dış etkenler arasındaki ayrımı yapabilmek gerekmektedir. Seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yeniçeri Ocağı'nın bozulması ve devlet otoritesine karşı isyanlar çıkarması: Yeniçeri Ocağı, Osmanlı Devleti'nin kendi bünyesinden çıkan bir askeri yapıdır. Bu ocağın bozulması ve isyanları, devletin kendi içindeki bir sorunu, yani iç bir etkeni temsil eder.
- B) Ayânların ve yerel güçlerin merkezi otoriteye karşı bağımsız hareket etme eğilimlerinin artması: Ayânlar, Osmanlı toprakları içinde, yerel düzeyde güçlenmiş kişilerdir. Onların merkezi otoriteye karşı gelmesi, devletin kendi iç yapısından kaynaklanan bir zayıflıktır ve iç bir etken olarak kabul edilir.
- C) Kapitülasyonların yaygınlaşması ve Osmanlı ekonomisini dışa bağımlı hale getirmesi: Kapitülasyonlar başlangıçta Osmanlı Devleti tarafından verilen imtiyazlar olsa da, zamanla yaygınlaşarak ve tek taraflı hale gelerek Osmanlı ekonomisini olumsuz etkilemiş, dışa bağımlı hale getirmiştir. Bu durum, ekonomik yapının kendi içindeki zayıflığını ve dışa karşı savunmasızlığını gösteren iç bir etken olarak değerlendirilebilir. (Kapitülasyonların verilmesi iç bir kararken, sonuçları ve dış devletlerin bundan faydalanması dış baskıyı da içerir; ancak burada vurgu ekonominin kendi iç yapısının bozulmasıdır).
- D) Milliyetçilik akımının etkisiyle Balkanlarda ve diğer bölgelerde azınlık isyanlarının başlaması: Milliyetçilik akımı dışarıdan (Fransız İhtilali ile) gelmiş olsa da, bu akımın etkisiyle Osmanlı toprakları içinde yaşayan azınlıkların isyan etmesi, devletin kendi sınırları içindeki toplumsal yapıyı ve bütünlüğü tehdit eden bir durumdur. Bu isyanlar, devletin kendi vatandaşları tarafından çıkarıldığı için iç bir etken olarak kabul edilir.
- E) Avrupa devletlerinin Osmanlı iç işlerine sürekli müdahale etmesi ve parçalanma politikaları izlemesi: Avrupa devletleri (Rusya, İngiltere, Fransa, Avusturya vb.) Osmanlı Devleti'nin dışındaki güçlerdir. Onların Osmanlı iç işlerine karışması, azınlık haklarını bahane ederek baskı yapması veya topraklarını ele geçirme çabaları, doğrudan dış etkenler sınıfına girer.
Bu durumda, seçenek E dış bir etken olduğu için doğru cevaptır.
