İlk kültür merkezlerinin ortaya çıkışını ve gelişimini etkileyen faktörler, genellikle insanların yerleşik hayata geçmesini ve tarım yapmasını kolaylaştıran coğrafi özelliklerdir. Bu faktörleri değerlendirelim:
I. Ilıman iklim koşulları: İnsanların yerleşik yaşama geçişi ve tarım faaliyetleri için çok soğuk veya çok sıcak iklimler elverişli değildir. Ilıman iklimler, bitki yetiştiriciliği ve hayvan barındırma açısından daha uygun koşullar sunmuştur. Bu nedenle I. madde doğru bir faktördür.
II. Verimli tarım alanları: Tarım, ilk kültür merkezlerinin temelini oluşturan en önemli ekonomik faaliyettir. Akarsu vadileri ve deltalarındaki alüvyal topraklar gibi verimli alanlar, bol ürün alınmasını sağlayarak nüfusun beslenmesini ve artmasını mümkün kılmıştır. Bu nedenle II. madde doğru bir faktördür.
III. Bol su kaynakları: Tarım için sulama, içme suyu ve ulaşım gibi ihtiyaçlar için suya erişim hayati öneme sahiptir. Mezopotamya'daki Fırat ve Dicle, Mısır'daki Nil gibi büyük akarsular, ilk medeniyetlerin can damarı olmuştur. Bu nedenle III. madde doğru bir faktördür.
IV. Yüksek dağlık ve engebeli araziler: Yüksek dağlık ve engebeli araziler, tarım yapmayı zorlaştırır, ulaşımı engeller ve yerleşim için sınırlı alan sunar. İlk kültür merkezleri genellikle tarıma elverişli düz veya hafif engebeli ovalarda ve akarsu vadilerinde kurulmuştur. Bu nedenle IV. madde, ilk kültür merkezlerinin ortaya çıkışını olumsuz etkileyen bir faktör olup, gelişiminde etkili olan bir faktör değildir.
Yukarıdaki değerlendirmeler sonucunda, ilk kültür merkezlerinin gelişiminde I, II ve III numaralı faktörlerin etkili olduğu görülmektedir.
