🧬 2026 TYT Biyoloji: Allel Nedir?
Allel, bir genin farklı formlarına verilen isimdir. Her canlı, her gen için genellikle iki adet allele sahiptir; biri anneden, diğeri babadan gelir. Bu alleller aynı veya farklı olabilirler.
🧪 Allel Çeşitleri
- 🍎 Baskın (Dominant) Allel: Etkisini her durumda gösteren allele denir. Genellikle büyük harfle (örneğin, A) gösterilir. Heterozigot durumda bile (Aa) özelliğini fenotipte gösterir.
- 🍏 Çekinik (Resesif) Allel: Etkisini sadece homozigot durumda (aa) gösterebilen allele denir. Genellikle küçük harfle (örneğin, a) gösterilir. Baskın bir allel varlığında (Aa) etkisini gösteremez.
🧬 Genotip ve Fenotip İlişkisi
- 🌱 Genotip: Bir canlının sahip olduğu genetik yapıdır. Örneğin, bir bezelye bitkisinin tohum rengi geni için genotipi AA, Aa veya aa olabilir.
- 🌻 Fenotip: Bir canlının dış görünüşüdür. Genotipin etkisiyle ortaya çıkar. Örneğin, AA ve Aa genotiplerine sahip bezelyeler sarı tohumlu olabilirken, aa genotipine sahip olanlar yeşil tohumlu olabilir.
🧬 Allellerin İşlevleri
- 🧬 Karakterlerin Belirlenmesi: Alleller, bir canlının sahip olacağı özellikleri (saç rengi, göz rengi, boy uzunluğu vb.) belirler.
- 🧪 Genetik Çeşitlilik: Farklı allel kombinasyonları, popülasyon içinde genetik çeşitliliğe yol açar. Bu çeşitlilik, canlıların çevreye uyum sağlamasında önemli bir rol oynar.
- 🧬 Kalıtım: Alleller, üreme yoluyla nesilden nesile aktarılır. Bu sayede genetik özellikler ebeveynlerden yavrulara geçer.
➕ Örnek Soru
Kahverengi göz rengi (K) mavi göz rengine (k) baskındır. Heterozigot (Kk) kahverengi gözlü bir anne ile mavi gözlü (kk) bir babanın çocuklarının mavi gözlü olma olasılığı nedir?
Çözüm:
Annenin genotipi Kk, babanın genotipi kk'dir. Çaprazlama yapıldığında:
Sonuç olarak, çocukların %50'si Kk (kahverengi gözlü), %50'si kk (mavi gözlü) olacaktır. Bu nedenle, mavi gözlü olma olasılığı %50'dir.
