Çok alellilik, bir özellik için bir popülasyonda ikiden fazla alelin bulunması durumudur. Genellikle bir genin sadece iki aleli olduğunu düşünürüz (baskın ve çekinik), ancak bazı genler için birden fazla alel olabilir. Bu durum, o özelliğin daha çeşitli fenotiplerde ortaya çıkmasına neden olur.
İnsanlardaki ABO kan grubu sistemi, çok alelliliğe harika bir örnektir. Bu sistemde, bir genin üç farklı aleli bulunur: $I^A$, $I^B$ ve $i$.
Bu üç alelin kombinasyonları farklı kan gruplarını oluşturur:
Çok alellilikte, aleller arasındaki baskınlık ve çekiniklik ilişkileri karmaşıklaşabilir. ABO kan grubu sisteminde, $I^A$ ve $I^B$ alelleri $i$ aleline baskındır. Ancak, $I^A$ ve $I^B$ alelleri birbirlerine karşı eş baskındır. Yani, her iki alel de fenotipte etkisini gösterir.
Eş baskınlık, heterozigot bir bireyde her iki alelin de fenotipte ayrı ayrı ve tam olarak etkisini göstermesidir. ABO kan grubu sisteminde, AB kan grubuna sahip bir bireyde hem A antijeni hem de B antijeni bulunur. Bu, $I^A$ ve $I^B$ alellerinin eş baskın olduğunu gösterir.
Çok alelliliğin olduğu durumlarda, genotip ve fenotip sayılarını hesaplamak biraz daha karmaşık olabilir. Örneğin, n sayıda alelin bulunduğu bir gen için, olası genotip sayısı $n(n+1)/2$ formülü ile hesaplanabilir.
ABO kan grubu örneğinde, 3 alel ( $I^A$, $I^B$ ve $i$) bulunduğundan, olası genotip sayısı:
$\frac{3(3+1)}{2} = \frac{3 \cdot 4}{2} = 6$ dır.
Bu genotipler şunlardır: $I^AI^A$, $I^Ai$, $I^BI^B$, $I^Bi$, $I^AI^B$, $ii$.
Fenotip sayısı ise (A, B, AB, 0 olmak üzere) 4'tür.
Bir popülasyonda, bir genin üç aleli bulunmaktadır: $A_1$, $A_2$ ve $A_3$. $A_1$, $A_2$'ye baskın, $A_2$ ise $A_3$'e baskındır. Bu durumda, kaç farklı fenotip ortaya çıkar?
Çözüm:
Bu durumda, toplamda 3 farklı fenotip ortaya çıkar.
