🧬 2026 TYT Biyoloji: Dihibrit Çaprazlama ve Mendel Yasaları İlişkisi
Dihibrit çaprazlama, iki farklı karakterin aynı anda kalıtımını incelediğimiz bir çaprazlama türüdür. Bu çaprazlama, Mendel'in genetik prensiplerini anlamamızda önemli bir rol oynar.
- 🌱 Mendel Yasaları: Gregor Mendel tarafından ortaya atılan ve genetik bilimin temelini oluşturan ilkelerdir. Başlıca Mendel yasaları şunlardır:
- 🟡 Ayrılma İlkesi: Her karakter için bir bireyde iki alel bulunur ve bunlar gamet oluşumu sırasında birbirinden ayrılır.
- 🟢 Bağımsız Dağılım İlkesi: Farklı karakterlere ait aleller, gametlere birbirinden bağımsız olarak dağılır. Dihibrit çaprazlamanın temelini oluşturur.
- 🔵 Baskınlık İlkesi: Bir karakter için farklı aleller varsa, baskın olan alel fenotipte kendini gösterir.
- 🔬 Dihibrit Çaprazlama Nedir? İki farklı karakterin aynı anda incelendiği çaprazlamadır. Örneğin, bezelyelerde tohum rengi (sarı/yeşil) ve tohum şekli (düz/buruşuk) gibi iki karakteri ele alalım.
- 📝 Dihibrit Çaprazlama Nasıl Yapılır?
- 🍎 P Kuşağı: Öncelikle, homozigot baskın (örneğin, sarı ve düz tohumlu) ve homozigot çekinik (örneğin, yeşil ve buruşuk tohumlu) bireyler çaprazlanır.
- 🍋 F1 Kuşağı: F1 kuşağı bireyleri heterozigot (örneğin, Sarı-Düz) olur ve hepsi baskın fenotipi gösterir.
- 🍇 F2 Kuşağı: F1 kuşağı bireyleri kendi aralarında çaprazlanır. Bu çaprazlama sonucunda, farklı genotip ve fenotiplerde bireyler ortaya çıkar. Fenotip oranı genellikle 9:3:3:1'dir.
- 🧮 Dihibrit Çaprazlamada Genotip ve Fenotip Oranları
- 🧮 Genotip Oranları: Dihibrit çaprazlamada çok sayıda farklı genotip ortaya çıkar. Bu oranları hesaplamak karmaşık olabilir.
- 📊 Fenotip Oranları: F2 kuşağında gözlenen fenotip oranı genellikle 9:3:3:1'dir. Bu oran, Mendel'in bağımsız dağılım ilkesinin bir sonucudur. Örneğin:
- 9/16: Her iki karakterde de baskın fenotip (örneğin, Sarı ve Düz)
- 3/16: Bir karakterde baskın, diğerinde çekinik fenotip (örneğin, Sarı ve Buruşuk)
- 3/16: Bir karakterde çekinik, diğerinde baskın fenotip (örneğin, Yeşil ve Düz)
- 1/16: Her iki karakterde de çekinik fenotip (örneğin, Yeşil ve Buruşuk)
- 💡 Mendel Yasaları ve Dihibrit Çaprazlama İlişkisi
- 🔑 Ayrılma İlkesi: Her bir karakter için alellerin gametlere ayrılması, dihibrit çaprazlamanın temelini oluşturur.
- 🔑 Bağımsız Dağılım İlkesi: Farklı karakterlere ait alellerin birbirinden bağımsız olarak gametlere dağılması, F2 kuşağındaki fenotip oranlarını belirler. Dihibrit çaprazlama, bu ilkenin anlaşılmasını sağlar.
❓ Örnek Soru:
Bir bitki türünde, uzun boy (U) kısa boya (u), kırmızı çiçek (K) beyaz çiçeğe (k) baskındır. Heterozigot uzun boylu ve kırmızı çiçekli iki bitki çaprazlanırsa, kısa boylu ve beyaz çiçekli bir bitkinin oluşma olasılığı nedir?
- A) $ rac{1}{2}$
- B) $ rac{1}{4}$
- C) $ rac{1}{8}$
- D) $ rac{1}{16}$
Çözüm:
Her iki karakter için de heterozigot olan bitkilerin genotipleri UuKk şeklindedir. Kısa boylu ve beyaz çiçekli bir bitkinin (uukk) oluşma olasılığı, her iki çekinik alelin bir araya gelme olasılığıdır.
* Uu x Uu çaprazlamasında uu genotipinin oluşma olasılığı $ rac{1}{4}$'tür.
* Kk x Kk çaprazlamasında kk genotipinin oluşma olasılığı $ rac{1}{4}$'tür.
Bu iki olayın birlikte gerçekleşme olasılığı, olasılıkların çarpımıyla bulunur:
$ rac{1}{4} \cdot rac{1}{4} = rac{1}{16}$
Doğru cevap: D) $ rac{1}{16}$
