🧬 2026 TYT Biyoloji: Eksik Baskınlık Çaprazlaması Nedir?
Eksik baskınlık, heterozigot genotipe sahip bireylerin her iki alelin de etkisini gösterdiği bir durumdur. Yani, baskın alel, çekinik alelin etkisini tamamen maskeleyemez. Bu durumda, yavruların fenotipi, ebeveynlerin fenotiplerinin bir karışımı gibi olur.
🌸 Eksik Baskınlık Nasıl Anlaşılır?
- 🌷 Eksik baskınlıkta, heterozigot bireylerin fenotipi, homozigot baskın ve homozigot çekinik bireylerin fenotiplerinden farklıdır.
- 🌺 Örneğin, kırmızı çiçekli (RR) ve beyaz çiçekli (rr) iki bitki çaprazlandığında, eksik baskınlık varsa, yavruların (Rr) pembe çiçekli olduğu görülür.
🌼 Eksik Baskınlık Çaprazlaması: Adım Adım
- 🌻 İlk olarak, ebeveynlerin genotiplerini belirleyin. Örneğin, kırmızı çiçekli bir bitki (RR) ve beyaz çiçekli bir bitki (rr).
- 💐 Daha sonra, gametleri (üreme hücrelerini) belirleyin. Kırmızı çiçekli bitki sadece R gametini, beyaz çiçekli bitki ise sadece r gametini oluşturur.
- 🌱 Ardından, Punnett karesi kullanarak olası genotip kombinasyonlarını belirleyin. Bu örnekte, tüm yavruların genotipi Rr olacaktır.
- 🌳 Son olarak, genotiplere karşılık gelen fenotipleri belirleyin. Eksik baskınlık durumunda, Rr genotipine sahip yavruların pembe çiçekli olduğu görülür.
🥀 Örnek Soru ve Çözümü
Soru: Kırmızı (RR) ve beyaz (rr) çiçekli bitkilerin çaprazlanması sonucu oluşan F1 dölünün tamamı pembe (Rr) çiçeklidir. F1 dölünden iki bitki çaprazlanırsa, F2 dölünde hangi fenotip oranları elde edilir?
Çözüm:
- 🍀 F1 dölü: Rr (pembe)
- 🌿 F1 x F1: Rr x Rr
- 🌾 Punnett karesi:
- 🌵 F2 dölü genotip oranları: 1 RR : 2 Rr : 1 rr
- 🌴 F2 dölü fenotip oranları: 1 kırmızı : 2 pembe : 1 beyaz
Cevap: F2 dölünde 1 kırmızı, 2 pembe ve 1 beyaz çiçekli bitki elde edilir.
🌾 Unutma!
- 🍁 Eksik baskınlık, tam baskınlıktan farklıdır. Tam baskınlıkta, heterozigot bireylerin fenotipi, homozigot baskın bireylerle aynıdır.
- 🍂 Eksik baskınlık, eş baskınlıkla da karıştırılmamalıdır. Eş baskınlıkta, her iki alelin etkisi de fenotipte ayrı ayrı gözlemlenir. Örneğin, AB kan grubunda hem A hem de B antijenleri bulunur.
