🧬 2026 TYT Biyoloji: Kontrol Çaprazlaması Nasıl Hesaplanır?
Kontrol çaprazlaması, bir canlının genotipini (genetik yapısını) belirlemek için yapılan bir yöntemdir. Özellikle baskın fenotipe (dış görünüşe) sahip bir bireyin homozigot mu (saf döl) yoksa heterozigot mu (melez döl) olduğunu anlamak için kullanılır.
- 🌱 Amaç: Baskın fenotipli bir bireyin genotipini belirlemek.
- 🧪 Yöntem: Baskın fenotipli birey, çekinik fenotipli bir bireyle çaprazlanır.
- 📊 Sonuçların Değerlendirilmesi:
Çaprazlama sonucunda ortaya çıkan yavruların fenotiplerine bakılarak, baskın fenotipli bireyin genotipi hakkında bilgi edinilir.
🤔 Kontrol Çaprazlaması Nasıl Yapılır?
1.
Baskın Fenotipli Bireyin Belirlenmesi: İlk adım, baskın fenotipe sahip olan ve genotipi bilinmeyen bireyin belirlenmesidir. Örneğin, mor çiçekli bir bitki.
2.
Çekinik Fenotipli Bireyin Belirlenmesi: Çekinik fenotipe sahip bir birey seçilir. Bu bireyin genotipi her zaman homozigot çekiniktir. Örneğin, beyaz çiçekli bir bitki.
3.
Çaprazlama: Baskın fenotipli birey ile çekinik fenotipli birey çaprazlanır.
4.
Sonuçların İncelenmesi: Yavruların fenotipleri incelenir ve aşağıdaki gibi değerlendirilir:
🧮 Olası Sonuçlar ve Hesaplamalar
- 🌸 Eğer yavruların tamamı baskın fenotipli ise:
Bu durumda, baskın fenotipli birey homozigot baskındır. Yani, genotipi "AA" şeklindedir.
- 🌼 Eğer yavruların bir kısmı baskın, bir kısmı çekinik fenotipli ise:
Bu durumda, baskın fenotipli birey heterozigottur. Yani, genotipi "Aa" şeklindedir.
Örneğin, yavruların %50'si baskın ve %50'si çekinik fenotipli ise, bu durum baskın bireyin heterozigot olduğunu gösterir.
📝 Örnek Soru ve Çözümü
Soru: Mor çiçekli bir bitki (genotipi bilinmiyor), beyaz çiçekli bir bitki ile çaprazlanıyor. Yavruların %50'si mor çiçekli, %50'si beyaz çiçekli oluyor. Mor çiçekli bitkinin genotipi nedir?
- ✅ Çözüm:
Beyaz çiçekli bitki çekinik olduğu için genotipi "aa"dır. Yavruların yarısı beyaz çiçekli olduğuna göre, mor çiçekli bitki heterozigottur ("Aa"). Çünkü eğer mor çiçekli bitki homozigot baskın ("AA") olsaydı, tüm yavrular mor çiçekli olurdu.
➕ Ek Bilgiler
- 🧬 Genotip: Bir canlının genetik yapısıdır. (Örn: AA, Aa, aa)
- 👁️🗨️ Fenotip: Bir canlının dış görünüşüdür. (Örn: Mor çiçek, beyaz çiçek)
- 🧮 Homozigot: Bir karakter için aynı alellere sahip olma durumudur. (Örn: AA veya aa)
- 🚻 Heterozigot: Bir karakter için farklı alellere sahip olma durumudur. (Örn: Aa)
