Lizozomlar, hücrenin sindirim merkezleridir. İçlerinde bulunan enzimlerle büyük molekülleri parçalayarak hücrenin ihtiyaç duyduğu küçük parçalara ayırırlar.
🗑️ Tanım: Lizozom, ökaryot hücrelerde bulunan, zarla çevrili bir organeldir.
🧪 Yapısı: Tek katlı zarla çevrilidir ve içinde sindirim enzimleri (hidrolitik enzimler) bulunur.
📍 Bulunduğu Yer: Genellikle hayvan hücrelerinde bol miktarda bulunur. Bitki hücrelerinde ise daha az sayıda veya farklı görevlerde bulunabilir.
🔥 Lizozomun Görevleri
🍎 Hücre İçi Sindirim (Fagositoz): Hücrenin içine alınan büyük moleküllerin (besinler, bakteri, virüsler vb.) lizozomlar tarafından parçalanması.
♻️ Otofaji (Kendini Yeme): Hasar görmüş veya yaşlanmış organellerin lizozomlar tarafından parçalanarak geri dönüştürülmesi. Bu sayede hücre kendini yeniler.
🌱 Apoptosis (Programlanmış Hücre Ölümü): Hücrenin kontrollü bir şekilde ölmesini sağlayarak, dokuların gelişimi ve homeostazı için önemlidir. Örneğin, embriyonik gelişimde parmakların oluşumu sırasında hücrelerin yok edilmesi.
🦠 Savunma: Akyuvarlarda (bağışıklık hücreleri) mikroorganizmaları yok etmede rol oynar.
❗ Lizozom Enzimleri ve pH
⚙️ Enzimler: Lizozomlarda bulunan hidrolitik enzimler (proteazlar, lipazlar, karbohidrazlar, nükleazlar vb.) asidik ortamda (pH 5 civarı) en iyi şekilde çalışır.
🌡️ pH Dengesi: Lizozom zarında bulunan proton pompaları (H⁺-ATPaz) sayesinde lizozomun içi asidik tutulur. Bu, enzimlerin etkinliği için önemlidir.
⚠️ Lizozom Hastalıkları
💔 Lizozomal Depo Hastalıkları: Lizozom enzimlerinin eksikliği veya işlevsizliği sonucu ortaya çıkan genetik hastalıklardır. Bu hastalıklarda, parçalanamayan maddeler lizozomlarda birikir ve hücrenin işlevini bozar. Örnekler: Tay-Sachs hastalığı, Gaucher hastalığı.
