🧬 2026 TYT Biyoloji: Soy Ağacı Analizi Nasıl Çözülür?
Soy ağacı soruları, TYT Biyoloji'de karşımıza çıkan ve genetik özelliklerin nesiller boyunca nasıl aktarıldığını anlamamızı gerektiren önemli bir konudur. Bu soruları çözerken dikkat etmemiz gereken bazı pratik yöntemler var. Hadi, bunlara birlikte göz atalım!
🤔 Soy Ağacı Nedir?
Soy ağacı, bir ailedeki bireylerin belirli bir özellik açısından genetik yapısını gösteren şematik bir çizimdir. Bu çizimler sayesinde, bir özelliğin dominant mı yoksa resesif mi olduğunu, cinsiyete bağlı olup olmadığını kolayca anlayabiliriz.
🧩 Soy Ağacı Çözme Yöntemleri
- 👨👩👧👦 Sembolleri Tanıyalım:
Soy ağacında kullanılan sembollerin anlamlarını bilmek çok önemlidir.
- Kare: Erkek bireyi temsil eder.
- Yuvarlak: Dişi bireyi temsil eder.
- Taralı (dolu) sembol: İlgili özelliği fenotipinde gösteren bireyi temsil eder.
- Boş sembol: İlgili özelliği fenotipinde göstermeyen bireyi temsil eder.
- Yatay çizgi: Evliliği temsil eder.
- Dikey çizgi: Ebeveyn ve çocuk arasındaki ilişkiyi temsil eder.
- 🔍 Dominant mı, Resesif mi?
Öncelikle özelliğin dominant mı yoksa resesif mi olduğuna karar verelim.
- Eğer özellik dominant ise, her nesilde görülür. Anne ve babasında olmayan bir özellik çocukta görülmez.
- Eğer özellik resesif ise, anne ve babasında görülmeyen bir özellik çocukta görülebilir. Bu durumda anne ve baba taşıyıcıdır.
- 🔗 Cinsiyete Bağlı mı?
Özelliğin cinsiyete bağlı olup olmadığını kontrol edelim. Özellikle X kromozomuna bağlı resesif özellikler erkeklerde daha sık görülür.
- Eğer özellik X'e bağlı ise, erkek çocuk annesinden, kız çocuk ise hem annesinden hem de babasından bu özelliği alabilir.
- Eğer özellik Y'ye bağlı ise, sadece erkeklerde görülür ve babadan oğula geçer.
- 📝 Genotipleri Yazalım:
Bildiğimiz bilgilerle soy ağacındaki bireylerin genotiplerini yazmaya başlayalım.
- Dominant özellik gösteren bireyler: $AA$ veya $Aa$ olabilir.
- Resesif özellik gösteren bireyler: Sadece $aa$ olabilir.
- ❓ Bilinmeyenleri Bulalım:
Genotipleri tam olarak belirlenemeyen bireyler için olasılıkları değerlendirelim. Örneğin, dominant özellik gösteren bir bireyin genotipi $A\_$ şeklinde olabilir. Bu durumda, anne ve babasının genotiplerine bakarak bu boşluğu doldurmaya çalışırız.
📝 Örnek Soru Çözümü
Şimdi, öğrendiklerimizi pekiştirmek için basit bir örnek soru çözelim:
Soru: Aşağıdaki soy ağacında, taralı bireyler otozomal resesif bir özelliği fenotiplerinde göstermektedir. Buna göre, numaralandırılmış bireylerden hangilerinin genotipi kesin olarak belirlenemez?
Çözüm:
- Taralı bireylerin genotipi kesinlikle $aa$ olmalıdır.
- Bu durumda, 1 ve 2 numaralı bireylerin genotipleri $Aa$ olmak zorundadır, çünkü çocukları $aa$ genotipine sahip.
- 3 numaralı birey ise taralı olmadığı için $AA$ veya $Aa$ olabilir. Bu nedenle genotipi kesin olarak belirlenemez.
Cevap: Yalnız 3
🎯 Pratik İpuçları
- ✅ Soruyu dikkatlice okuyun ve soy ağacındaki sembolleri doğru yorumlayın.
- ✅ Önce kesin olan genotipleri yazın, sonra olasılıkları değerlendirin.
- ✅ Cinsiyete bağlı kalıtım olup olmadığını kontrol edin.
- ✅ Bol bol soru çözerek pratik yapın.
Umarım bu pratik yöntemler, soy ağacı sorularını çözerken size yardımcı olur. Başarılar!
