🍎 2026 TYT Fiziğe Hazırlık: Kuvvet ve Cisimler Arasındaki İlişki
Fizikte kuvvet, bir cismin hareketini veya şeklini değiştirebilen bir etkidir. Farklı cisimlere uygulanan kuvvetler farklı sonuçlar doğurabilir. Bu sonuçlar, cismin kütlesine, uygulanan kuvvetin büyüklüğüne ve yönüne, ayrıca cismin bulunduğu ortama bağlıdır.
🚀 Cisimlere Uygulanan Kuvvetin Sonuçları
- 🍎 Hız Değişimi: Bir cisme uygulanan kuvvet, cismin hızını değiştirebilir. Eğer kuvvet, cismin hareket yönünde ise cismin hızı artar (yani cisim hızlanır). Eğer kuvvet, cismin hareket yönüne zıt ise cismin hızı azalır (yani cisim yavaşlar). Örneğin, bir topa vurduğumuzda top hızlanır.
- 🧱 Yön Değişimi: Kuvvet, cismin hareket yönünü değiştirebilir. Örneğin, bir bilardo topuna yandan vurduğumuzda topun yönü değişir.
- 🔨 Şekil Değişimi: Kuvvet, cismin şeklini değiştirebilir. Bu değişim kalıcı veya geçici olabilir. Örneğin, bir hamuru sıktığımızda şekli değişir. Bir yayı çektiğimizde de şekli değişir, ancak bıraktığımızda eski haline döner.
- ⚖️ Denge Durumu: Bir cisme uygulanan kuvvetlerin toplamı sıfır ise cisim dengede kalır. Bu durumda cisim hareket etmiyorsa hareket etmeye devam etmez, hareket ediyorsa sabit hızla hareketine devam eder. Örneğin, masa üzerinde duran bir kitap.
💡 Farklı Cisim Türleri ve Kuvvetin Etkileri
- ⚽ Katı Cisimler: Katı cisimlere uygulanan kuvvetler genellikle şekil değişikliğine veya harekete neden olur. Katı cisimler, uygulanan kuvvete karşı direnç gösterirler. Örneğin, bir tahtaya çivi çakmak için kuvvet uygulamak gerekir.
- 💧 Sıvı Cisimler: Sıvı cisimlere uygulanan kuvvetler, sıvının akışına neden olur. Sıvılar, uygulanan basınca karşı direnç gösterirler. Örneğin, bir su şişesini sıktığımızda suyun fışkırması.
- 💨 Gaz Cisimler: Gaz cisimlere uygulanan kuvvetler, gazın sıkışmasına veya genleşmesine neden olur. Gazlar, uygulanan basınca karşı direnç gösterirler. Örneğin, bir balonu şişirdiğimizde gazın basıncı artar.
📝 Örnek Soru ve Çözümü
Soru: Sürtünmesiz yatay bir düzlemde duran 2 kg kütleli bir cisme, 5 Newton büyüklüğünde yatay bir kuvvet uygulanıyor. Bu cismin ivmesi kaç m/s² olur?
Çözüm:
Newton'un ikinci yasasına göre: $F = ma$
Burada:
- $F$ = Uygulanan kuvvet (5 N)
- $m$ = Kütle (2 kg)
- $a$ = İvme (m/s²)
Denklemden ivmeyi çekersek:
$a = \frac{F}{m} = \frac{5}{2} = 2.5 \ m/s^2$
Cevap: Cismin ivmesi 2.5 m/s² olur.
