🌈 2026 TYT Fizik: Net İş Nedir?
Günlük hayatta sürekli "iş" yapıyoruz. Ama fizikteki "iş" kavramı biraz farklı. Fizikte iş, bir kuvvetin bir cismi hareket ettirmesiyle ilgilidir. Yani, bir cisme kuvvet uyguladığımızda ve bu kuvvet cismi belirli bir mesafe boyunca hareket ettirdiğimizde iş yapmış oluruz.
🎯 İşin Tanımı ve Formülü
İş (W), uygulanan kuvvet (F) ile bu kuvvetin yönündeki yer değiştirmenin (x) çarpımına eşittir.
$W = F \cdot x$
- 💪 W: Yapılan iş (joule - J)
- 🚀 F: Uygulanan kuvvet (newton - N)
- 📏 x: Yer değiştirme (metre - m)
Eğer kuvvet ve yer değiştirme aynı doğrultuda değilse, kuvvetin yer değiştirme yönündeki bileşenini almalıyız. Bu durumda formül şöyle olur:
$W = F \cdot x \cdot cos(\theta)$
- 📐 θ: Kuvvet ile yer değiştirme arasındaki açı
✍️ İşin Hesaplama Yöntemleri
İşi hesaplamanın farklı yolları vardır. İşte bazıları:
- 📏 Sabit Kuvvetle İş Hesaplama: Eğer kuvvet sabitse, yukarıdaki formülü doğrudan kullanabiliriz.
- 📈 Değişken Kuvvetle İş Hesaplama: Eğer kuvvet değişiyorsa, işi bulmak için kuvvet-yer değiştirme grafiğinin altında kalan alanı hesaplarız. Bu alan, yapılan işe eşittir.
- 🧮 Enerji Değişimiyle İş Hesaplama: İş, aynı zamanda bir cismin kinetik enerjisindeki değişime de eşittir. Yani, bir cismin hızı değişiyorsa, iş yapılmış demektir.
💡 Örnek Soru Çözümü
Örnek: 5 N'luk bir kuvvet, bir cismi 2 metre boyunca hareket ettiriyor. Yapılan iş kaç joule'dür?
Çözüm:
$W = F \cdot x$
$W = 5 N \cdot 2 m$
$W = 10 J$
Yani yapılan iş 10 joule'dür.
⚠️ Nelere Dikkat Etmeliyiz?
- ➕ İşin İşareti: İş pozitif, negatif veya sıfır olabilir. Kuvvet ve yer değiştirme aynı yöndeyse iş pozitif, zıt yöndeyse negatiftir. Eğer kuvvet yer değiştirmeye dikse, iş sıfırdır.
- 🌀 Birimler: İşin birimi joule'dür (J). Kuvvet newton (N) ve yer değiştirme metre (m) cinsinden olmalıdır.
- 🤔 Açı: Kuvvet ve yer değiştirme arasındaki açıya dikkat edin. Eğer açı verilmişse, kosinüsünü almayı unutmayın.
❓ Sıkça Sorulan Sorular
- ❓ Sürtünme kuvveti iş yapar mı?
- ✅ Evet, sürtünme kuvveti de iş yapar. Ancak genellikle bu iş, ısı enerjisine dönüşür ve sistemin enerjisini azaltır. Bu yüzden sürtünme kuvvetinin yaptığı iş negatiftir.
- ❓ Yer çekimi kuvveti iş yapar mı?
- ✅ Evet, yer çekimi kuvveti de iş yapar. Bir cismi yukarı kaldırırken yer çekimine karşı iş yaparız. Aşağı inerken ise yer çekimi kendisi iş yapar.
📚 Ek Kaynaklar
- 🌐 Fizik ders kitapları
- 💻 Online fizik simülasyonları
- 🎥 YouTube fizik dersleri
Umarım bu bilgiler, net iş kavramını anlamanıza yardımcı olmuştur. Başarılar!
