2026 TYT Fizik: Newton'ın 1. Yasası (Eylemsizlik) Formülü Nasıl Uygulanır?

Question

Newton'ın 1. yasası (eylemsizlik) formülünü nasıl uygulayacağımı tam olarak anlamadım. Hangi durumlarda kullanılıyor, sorularda nasıl uygulayacağım bilemiyorum.

Answer 1

🚀 Newton'ın 1. Yasası: Eylemsizlik Nedir?

Newton'ın 1. Yasası, diğer adıyla Eylemsizlik Yasası, bir cismin üzerine etki eden net bir kuvvet yoksa, o cismin hareket durumunu koruyacağını söyler. Yani, duran bir cisim durmaya devam eder, hareket halindeki bir cisim ise aynı hız ve yönde hareketine devam eder.

• 🍎 Duran Cisimler: Bir masa üzerindeki kitap ya da yerde duran bir top, üzerine bir kuvvet uygulanmadığı sürece hareket etmez.
• 🚗 Hareket Halindeki Cisimler: Düz bir yolda sabit hızla giden bir araba, motoru durdurulsa bile (sürtünme kuvveti olmasa) aynı hızla gitmeye devam ederdi.

✍️ Eylemsizlik İlkesi ve Günlük Yaşam

Eylemsizlik ilkesini günlük hayatta birçok yerde gözlemleyebiliriz. İşte birkaç örnek:

• 🚌 Otobüs Freni: Otobüs aniden frene bastığında, yolcular öne doğru savrulur. Bunun nedeni, vücudumuzun hareket halinde olma eğilimini korumak istemesidir.
• ⚽ Topa Vurma: Duran bir topa vurduğumuzda, top hareket etmeye başlar. Top, eylemsizliği sayesinde hareketini sürdürmeye çalışır.
• 🚀 Uzaydaki Cisimler: Uzay boşluğunda hareket eden bir cisim, üzerine bir kuvvet uygulanmadığı sürece aynı hızla ve yönde hareket etmeye devam eder.

🧮 Eylemsizlik ve Kuvvet İlişkisi

Eylemsizlik, bir cismin hareket durumunu değiştirmeye karşı gösterdiği dirençtir. Bu direnç, cismin kütlesiyle doğru orantılıdır. Yani, kütlesi büyük olan bir cismin hareketini değiştirmek, kütlesi küçük olan bir cisme göre daha zordur.

Eylemsizlik yasasını formülle ifade etmek gerekirse:

$\sum F = 0$

Bu formül, bir cisme etki eden tüm kuvvetlerin toplamının sıfır olduğunu ifade eder. Bu durumda, cisim ya duruyordur ya da sabit hızla hareket ediyordur.

📝 Eylemsizlik ile İlgili Örnek Sorular

❓ Soru 1:

Aşağıdakilerden hangisi eylemsizlik ilkesi ile ilgili değildir?

• 🍎 Duran bir arabanın hareket etmeye başlaması
• 🚗 Hareket halindeki bir trenin sabit hızla yoluna devam etmesi
• ⚽ Frene basan bir otobüsteki yolcuların öne doğru savrulması
• 🚀 Uzaydaki bir uydunun yörüngesinde dolanması

❓ Soru 2:

Kütlesi 2 kg olan bir cisim, sürtünmesiz yatay bir düzlemde 5 m/s hızla hareket etmektedir. Bu cismin hareketini sürdürmesi için uygulanması gereken net kuvvet ne olmalıdır?

Çözüm:

Eylemsizlik ilkesine göre, cismin hareketini sürdürmesi için üzerine etki eden net kuvvetin sıfır olması gerekir.

$\sum F = 0$

Bu nedenle, cevap 0 N olmalıdır.

❓ Soru 3:

Bir cismin eylemsizliği nelere bağlıdır?

• 🍎 Sadece hızına
• 🚗 Sadece kütlesine
• ⚽ Hızına ve sıcaklığına
• 🚀 Kütlesine ve hızına