🧬 2026 TYT Kimya: DNA'nın Kendini Eşlemesi (Replikasyon) Aşamaları Nelerdir?
DNA replikasyonu, yani DNA'nın kendini eşlemesi, hücre bölünmesi öncesinde gerçekleşen ve kalıtsal bilgiyi yeni hücrelere aktarmak için hayati öneme sahip bir süreçtir. Bu süreç, karmaşık enzimler ve proteinler aracılığıyla gerçekleşir ve temel olarak üç ana aşamadan oluşur: Başlama, uzama ve sonlanma.
- 🚀 Başlama (İnisiyasyon): Replikasyonun başlaması için öncelikle DNA çift sarmalının açılması gerekir. Bu işlem, helikaz enzimi tarafından gerçekleştirilir. Helikaz, DNA sarmalını çözerek replikasyon çatalını oluşturur. Replikasyonun başlayacağı özel bölgelere replikasyon orijini denir.
- 🛠️ Uzama (Elongasyon): DNA polimeraz enzimi, yeni DNA ipliklerini sentezler. Ancak DNA polimeraz, sentezi sadece 5' ucundan 3' ucuna doğru yapabilir. Bu nedenle, bir iplik (öncü iplik) kesintisiz olarak sentezlenirken, diğer iplik (gecikmeli iplik) parçalar halinde (Okazaki fragmentleri) sentezlenir. Daha sonra bu parçalar DNA ligaz enzimi tarafından birleştirilir.
- 🛑 Sonlanma (Terminasyon): Replikasyon, replikasyon orijininden başlayarak tüm DNA boyunca ilerler ve belirli bir noktada sonlanır. Sonlanma, bazı organizmalarda özel sonlanma sekansları ile belirlenirken, bazılarında replikasyon çatallarının karşılaşmasıyla gerçekleşir.
🧪 Replikasyonda Rol Alan Temel Enzimler
- 🌀 Helikaz: DNA çift sarmalını çözer ve replikasyon çatalını oluşturur.
- 🧬 DNA Polimeraz: Yeni DNA ipliklerini sentezler.
- 🧩 DNA Ligaz: Okazaki fragmentlerini birleştirir.
- 🚧 Primaz: DNA sentezi için gerekli olan RNA primerlerini sentezler.
💡 Önemli Notlar
- 🎯 Replikasyon, yarı korunumlu bir süreçtir. Yani, yeni DNA molekülü bir eski (ana) iplik ve bir yeni sentezlenmiş iplik içerir.
- 🔑 Replikasyonun hatasız gerçekleşmesi çok önemlidir. DNA polimeraz, hataları düzeltme yeteneğine sahiptir, ancak bazen hatalar oluşabilir. Bu hatalar mutasyonlara yol açabilir.
