🧪 2026 TYT Kimya: Elektron Dizilimi Rehberi
Elektron dizilimi, bir atomdaki elektronların enerji seviyelerine ve orbitallere nasıl yerleştiğini gösterir. TYT Kimya'da başarılı olmak için bu konuyu iyi anlamak çok önemli. İşte temel kurallar:
⚛️ Temel Kavramlar
- ⚛️ Atom Numarası (Z): Bir atomdaki proton sayısıdır ve elementin kimliğini belirler. Nötr bir atomda proton sayısı elektron sayısına eşittir.
- ⚛️ Periyot ve Grup: Periyodik tabloda yatay sıralara periyot, dikey sütunlara grup denir. Elektron dizilimi, elementin periyodik tablodaki yerini anlamamıza yardımcı olur.
- ⚛️ Orbital: Elektronların bulunma olasılığının yüksek olduğu bölgelerdir. s, p, d ve f olmak üzere farklı türde orbitaller vardır.
- ⚛️ Enerji Seviyeleri: Elektronlar çekirdek etrafında belirli enerji seviyelerinde bulunur. Her enerji seviyesi bir veya daha fazla orbital içerir.
📝 Elektron Dizilimi Kuralları
- 📝 Aufbau Prensibi: Elektronlar, önce en düşük enerjili orbitallere yerleşir. Enerji seviyeleri sırasıyla 1s, 2s, 2p, 3s, 3p, 4s, 3d, 4p, 5s, ... şeklindedir.
- 📝 Hund Kuralı: Eş enerjili orbitallere (örneğin, 2p orbitalleri) elektronlar önce teker teker ve aynı spinle yerleşir, sonra eşleşme başlar.
- 📝 Pauli Dışlama İlkesi: Bir atomda aynı dört kuantum sayısına sahip iki elektron bulunamaz. Bu, bir orbitalde en fazla iki elektronun bulunabileceği anlamına gelir ve bu elektronların spinleri zıt olmalıdır.
✍️ Elektron Dizilimi Nasıl Yazılır?
- ✍️ Elementin Atom Numarasını Bul: Örneğin, sodyumun (Na) atom numarası 11'dir.
- ✍️ Orbitalleri Doldur: Aufbau prensibine göre orbitalleri elektronlarla doldurmaya başla.
- ✍️ 1s orbitaline 2 elektron yerleşir: $1s^2$
- ✍️ 2s orbitaline 2 elektron yerleşir: $2s^2$
- ✍️ 2p orbitallerine 6 elektron yerleşir: $2p^6$
- ✍️ 3s orbitaline 1 elektron yerleşir: $3s^1$
- ✍️ Elektron Dizilimini Yaz: Sodyumun elektron dizilimi: $1s^2 2s^2 2p^6 3s^1$ şeklindedir.
💡 Örnekler
- 💡 Oksijen (O, Z=8): $1s^2 2s^2 2p^4$
- 💡 Kalsiyum (Ca, Z=20): $1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^6 4s^2$
⚠️ İstisnalar
- ⚠️ Krom (Cr, Z=24): Beklenen dizilim $1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^6 4s^2 3d^4$ iken, gerçek dizilim $1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^6 4s^1 3d^5$ şeklindedir. Bunun nedeni, yarı dolu ve tam dolu d orbitallerinin daha kararlı olmasıdır.
- ⚠️ Bakır (Cu, Z=29): Beklenen dizilim $1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^6 4s^2 3d^9$ iken, gerçek dizilim $1s^2 2s^2 2p^6 3s^2 3p^6 4s^1 3d^{10}$ şeklindedir.
Elektron dizilimi konusunu anlamak, kimyasal özellikleri ve bağ oluşumunu anlamak için temel bir adımdır. Bol bol pratik yaparak bu konuyu pekiştirebilirsiniz!
