2026 TYT Kimya: Katlı Oranlar Kanunu Örnek Sorular ve Çözümleri

Question

Katlı oranlar kanunu ile ilgili soru çözerken çok zorlanıyorum. Hangi adımları izlemeliyim ve nelere dikkat etmeliyim?

Answer 1

🧪 2026 TYT Kimya: Katlı Oranlar Kanunu Nedir?

Katlı Oranlar Kanunu, John Dalton tarafından 1803 yılında bulunmuştur. Bu kanun, aynı elementlerden oluşan birden fazla bileşik varsa, elementlerden birinin sabit miktarıyla birleşen diğer elementin kütleleri arasında basit bir tam sayı oranı olduğunu belirtir.

• ⚛️ Temel Şart: Katlı oranlar kanununun uygulanabilmesi için bileşiklerin aynı iki elementten oluşması gerekir.
• 🧪 Formül: Elementlerden birinin kütlesi sabit tutulduğunda, diğer elementin kütleleri arasındaki oran basit bir tam sayı olmalıdır.

⚗️ Katlı Oranlar Kanunu: Örnek Sorular ve Çözümleri

✨ Soru 1:

X ve Y elementlerinden oluşan iki farklı bileşik bulunmaktadır. Birinci bileşikte 1 gram X ile 2 gram Y birleşirken, ikinci bileşikte 2 gram X ile 5 gram Y birleşmektedir. Bu bileşikler katlı oranlar kanununa uyuyor mu?

Çözüm:

Öncelikle X'in kütlelerini eşitleyelim. Birinci bileşiği 2 ile çarparsak:

• 🍎 Birinci Bileşik: 2 gram X, 4 gram Y
• 🍏 İkinci Bileşik: 2 gram X, 5 gram Y

X'in kütleleri eşitlendiğinde, Y'lerin kütleleri oranı 4/5 olur. Bu oran basit bir tam sayı oranı olduğu için katlı oranlar kanununa uyar.

🧪 Soru 2:

Aynı elementlerden oluşan iki farklı bileşiğin formülleri şöyledir:

• 🍎 Bileşik 1: $X_2O_3$
• 🍏 Bileşik 2: $X_2O_5$

Bu iki bileşik katlı oranlar kanununa uyar mı?

Çözüm:

X'lerin sayıları eşit olduğu için direkt olarak O'ların oranına bakabiliriz. Oksijenlerin oranı 3/5'tir. Bu oran basit bir tam sayı oranı olduğu için katlı oranlar kanununa uyar.

🔬 Soru 3:

Aşağıdaki bileşik çiftlerinden hangisi katlı oranlar kanununa uymaz?

A) $CO$ ve $CO_2$

B) $NO_2$ ve $N_2O_4$

C) $SO_2$ ve $SO_3$

D) $H_2O$ ve $H_2O_2$

E) $NaCl$ ve $KCl$

Çözüm:

Katlı oranlar kanununun uygulanabilmesi için bileşiklerin aynı iki elementten oluşması gerekmektedir.

• 🍎 A, B, C ve D şıklarındaki bileşikler aynı iki elementten oluşmaktadır.
• 🍏 E şıkkındaki $NaCl$ (sodyum klorür) ve $KCl$ (potasyum klorür) bileşikleri farklı elementlerden oluştuğu için katlı oranlar kanununa uymaz.

Doğru cevap E'dir.

🌡️ Soru 4:

X ve Y elementlerinden oluşan iki farklı bileşik bulunmaktadır. Birinci bileşikteki X'in kütlece yüzdesi %20, ikinci bileşikteki X'in kütlece yüzdesi %50'dir. Aynı miktar Y ile birleşen X kütleleri arasındaki oran nedir?

Çözüm:

Bileşiklerdeki Y yüzdelerini bulalım:

• 🍎 Birinci Bileşik: %20 X, %80 Y
• 🍏 İkinci Bileşik: %50 X, %50 Y

Y'lerin kütlelerini eşitlemek için birinci bileşiği 5 ile, ikinci bileşiği 8 ile çarpalım:

• 🍎 Birinci Bileşik: %100 X, %400 Y
• 🍏 İkinci Bileşik: %400 X, %400 Y

Y'ler eşitlendiğinde X'lerin oranı 100/400 = 1/4 olur.

🧲 Soru 5:

A ve B elementlerinden oluşan iki farklı bileşikte, elementlerin kütleleri aşağıdaki tabloda verilmiştir:

Bileşik	A'nın Kütlesi (g)	B'nin Kütlesi (g)
1	3	8
2	6	x

Bileşikler katlı oranlar kanununa uyduğuna göre, x değeri kaçtır?

Çözüm:

A'ların kütlelerini eşitleyelim. Birinci bileşiği 2 ile çarparsak:

Bileşik	A'nın Kütlesi (g)	B'nin Kütlesi (g)
1 (Yeni)	6	16
2	6	x

A'lar eşitlendiğinde B'lerin oranı basit bir tam sayı olmalıdır. Yani 16/x oranı basit bir tam sayı olmalı. Eğer oran 1/1 ise x=16 olur. Eğer oran 1/2 ise x=32 olur. Ancak soruda başka bir bilgi verilmediği için kesin bir cevap vermek zordur. Ancak katlı oranlar kanununa uyabilmesi için x'in 16 veya 32 gibi bir değer olması gerekir.