İvme, bir cismin hızının ne kadar hızlı değiştiğini gösteren bir kavramdır. Yani, hızlanma veya yavaşlama durumunu ifade eder. Eğer bir cismin hızı artıyorsa, pozitif ivmeden bahsedilir; azalıyorsa, negatif ivmeden (yani yavaşlamadan) bahsedilir.
İvme (a), hızdaki değişimin (Δv) zamandaki değişime (Δt) oranıdır. Matematiksel olarak şu şekilde ifade edilir:
a = Δv / Δt
Burada:
Eğer bir cismin hızı eşit zaman aralıklarında aynı miktarda değişiyorsa, bu cismin düzgün ivmeli hareket yaptığını söyleyebiliriz. Örneğin, bir araba her saniyede hızını 5 m/s artırıyorsa, düzgün ivmeli hareket yapıyordur.
Bir cismin hızı eşit zaman aralıklarında aynı miktarda azalıyorsa, bu cismin düzgün azalan ivmeli hareket yaptığını söyleyebiliriz. Örneğin, frene basan bir arabanın hızı her saniyede 3 m/s azalıyorsa, düzgün azalan ivmeli hareket yapıyordur.
Eğer bir cismin hızı düzensiz bir şekilde değişiyorsa, değişken ivmeli hareket söz konusudur. Bu durumda ivme sabit değildir ve sürekli değişir.
İvme genellikle metre bölü saniye kare (m/s²) birimiyle ifade edilir. Ancak, farklı birimlerde de kullanılabilir. Örneğin:
Örnek 1: Bir araba duruştan 5 saniyede 20 m/s hıza ulaşıyor. Bu arabanın ivmesi nedir?
Çözüm: a = Δv / Δt = (20 m/s - 0 m/s) / 5 s = 4 m/s²
Örnek 2: Bir bisikletli 10 m/s hızla giderken frene basıyor ve 2 saniyede duruyor. Bisikletlinin ivmesi nedir?
Çözüm: a = Δv / Δt = (0 m/s - 10 m/s) / 2 s = -5 m/s² (Buradaki negatif işaret, yavaşlama olduğunu gösterir.)
Umarım bu konu anlatımı, ivme kavramını anlamanıza yardımcı olmuştur! Başarılar!