⚖️ AİHS ve Mülkiyet Hakkının Koruma Kapsamı
Mülkiyet hakkı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) Ek 1. Protokolü'nün 1. maddesi ile güvence altına alınmıştır. Bu madde, herkesin maliki olduğu şeylerden barışçıl bir şekilde yararlanma hakkına sahip olduğunu belirtir. Ancak, bu hak mutlak bir hak değildir ve belirli koşullar altında sınırlandırılabilir.
- 🏠 Mülkiyet Hakkının Tanımı: AİHS'de mülkiyetin tanımı geniş yorumlanır. Taşınır ve taşınmaz mallar, fikri mülkiyet hakları, alacak hakları ve hatta bazı durumlarda ekonomik menfaatler de mülkiyet hakkı kapsamına girebilir.
- 🛡️ Koruma Kapsamı: Mülkiyet hakkı sadece mevcut mülkiyeti değil, aynı zamanda meşru beklentileri de korur. Yani, bir kişinin yasal olarak elde etmeyi beklediği bir menfaat de mülkiyet hakkı kapsamında değerlendirilebilir.
- 🌍 Devletin Yükümlülükleri: AİHS, devletlere mülkiyet hakkını ihlal etmeme ve üçüncü kişilerin ihlallerine karşı koruma yükümlülüğü yükler.
🚧 Mülkiyet Hakkının Sınırlandırılması
AİHS Ek 1. Protokolü'nün 1. maddesi, mülkiyet hakkının sınırlandırılmasına ilişkin bazı istisnalar öngörür. Bu istisnalar, genel çıkarın gerektirdiği hallerde ve yasayla öngörülmüş olmak kaydıyla mülkiyet hakkına müdahale edilmesine olanak tanır.
- ⚖️ Genel Yarar İlkesi: Mülkiyet hakkına müdahale, mutlaka genel bir yararı hedeflemelidir. Bu, kamu düzeninin sağlanması, çevre korunması, sosyal adaletin tesis edilmesi gibi çeşitli amaçları içerebilir.
- 📜 Yasayla Öngörülmüş Olma Şartı: Müdahalenin dayanağı olan yasanın açık, erişilebilir ve öngörülebilir olması gerekir. Bu, keyfi uygulamaların önüne geçmeyi amaçlar.
- 🎯 Orantılılık İlkesi: Müdahale, ulaşılmak istenen amaçla orantılı olmalıdır. Yani, müdahalenin ağırlığı, elde edilecek faydayla dengeli olmalıdır. Aksi takdirde, orantılılık ilkesi ihlal edilmiş olur.
🏘️ Mülkiyet Hakkına Müdahale Türleri
Mülkiyet hakkına müdahale, çeşitli şekillerde gerçekleşebilir. Bunlar arasında kamulaştırma, mülkiyetin kullanımının kısıtlanması, vergi yükümlülükleri ve diğer düzenleyici işlemler sayılabilir.
- expropriation Kamulaştırma: Devletin, kamu yararı amacıyla özel mülkiyeti devralmasıdır. Kamulaştırma, ancak adil bir tazminat ödenmesi koşuluyla AİHS'ye uygun olabilir.
- 🚧 Kullanım Kısıtlamaları: İmar planları, çevre düzenlemeleri gibi nedenlerle mülkiyetin kullanımının sınırlandırılmasıdır. Bu tür kısıtlamalar da orantılılık ilkesine uygun olmalıdır.
- 💰 Vergi Yükümlülükleri: Mülkiyet üzerinden alınan vergiler de mülkiyet hakkına müdahale olarak kabul edilebilir. Ancak, vergi sisteminin adil ve orantılı olması gerekir.
компенсация Tazminat Esasları
Mülkiyet hakkına yapılan müdahaleler sonucunda, hak sahiplerine tazminat ödenmesi gerekebilir. Tazminatın amacı, mülkiyet hakkı ihlalinden kaynaklanan zararı gidermektir.
- 💵 Adil Tazminat: AİHS, mülkiyet hakkına yapılan müdahalelerde "adil bir denge" (fair balance) kurulmasını gerektirir. Bu, tazminatın mülkiyetin değerine ve müdahalenin etkisine uygun olmasını ifade eder.
- 🔎 Tazminatın Belirlenmesi: Tazminatın miktarı, mülkiyetin niteliği, müdahalenin şekli ve süresi gibi faktörlere göre belirlenir. Kamulaştırma durumunda, genellikle piyasa değeri esas alınır.
- 📅 Tazminatın Ödenme Zamanı: Tazminatın, mülkiyet hakkına müdahale ile eş zamanlı veya makul bir süre içinde ödenmesi gerekir. Aksi takdirde, AİHS ihlali söz konusu olabilir.
