⚖️ Akdi Faiz Nedir? Hukuki Tanımı ve Unsurları
Akdi faiz, bir borç ilişkisinde, borcun kullanım bedeli olarak önceden tarafların serbest iradeleriyle kararlaştırılan faiz türüdür. Bu faiz, kredi sözleşmeleri, ticari sözleşmeler veya diğer borç doğuran hukuki işlemlerde sıklıkla karşımıza çıkar.
- 🤝 Sözleşme Serbestisi: Akdi faizin en temel özelliği, tarafların sözleşme serbestisi ilkesi çerçevesinde faiz oranını belirleyebilmesidir. Ancak bu serbesti, kanunla çizilen sınırlar içinde geçerlidir.
- 💰 Borcun Kullanım Bedeli: Akdi faiz, borç verenin, borçlunun kullanımına sunduğu anapara karşılığında aldığı bir bedeldir. Bu bedel, genellikle yüzdesel bir oranla ifade edilir.
- 📅 Önceden Belirlenme: Akdi faiz, borç ilişkisi kurulurken veya daha sonraki bir tarihte, tarafların açık irade beyanlarıyla belirlenir. Belirlenmemiş bir faiz, akdi faiz niteliği taşımaz.
⏳ Gecikme Faizi: Hukuki Niteliği ve Uygulama Alanları
Gecikme faizi, borçlunun borcunu zamanında ödememesi halinde, temerrüt (gecikme) tarihinden itibaren işlemeye başlayan faiz türüdür. Amacı, alacaklının zararlarını tazmin etmek ve borçluyu borcunu zamanında ödemeye teşvik etmektir.
- ⏰ Temerrüt Şartı: Gecikme faizinin doğabilmesi için, borçlunun öncelikle temerrüde düşmesi gerekir. Temerrüt, genellikle alacaklının ihtarıyla gerçekleşir.
- 📈 Zararın Tazmini: Gecikme faizi, alacaklının borcun zamanında ödenmemesi nedeniyle uğradığı zararları karşılamayı hedefler. Bu zarar, genellikle enflasyon ve paranın değer kaybı gibi unsurları içerir.
- ⚖️ Kanuni Düzenleme: Gecikme faizi oranları, genellikle kanunla belirlenir. Ancak taraflar, kanunda öngörülen sınırlar içinde, gecikme faizi oranını serbestçe kararlaştırabilirler.
📜 Yargıtay Kararlarında Akdi ve Gecikme Faizi
Yargıtay, akdi ve gecikme faizi konusunda birçok emsal karar vermiştir. Bu kararlar, faiz oranlarının belirlenmesi, faizin başlangıç tarihi, faizin hesaplanması ve faize itiraz gibi konularda önemli hukuki ilkeler ortaya koymaktadır.
- 🏢 Fahiş Faiz Yasağı: Yargıtay, sözleşme serbestisi ilkesini esas almakla birlikte, fahiş faiz uygulamalarına karşıdır. Fahiş faiz, dürüstlük kuralına aykırı olup, hukuken korunmaz. Yargıtay kararlarında, faizin fahiş olup olmadığı, somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.
- 🗓️ Faiz Başlangıç Tarihi: Gecikme faizinin başlangıç tarihi, genellikle borçlunun temerrüde düştüğü tarihtir. Ancak, taraflar sözleşmede farklı bir başlangıç tarihi kararlaştırabilirler. Yargıtay, bu tür sözleşme hükümlerini geçerli kabul etmektedir.
- 🧮 Bileşik Faiz Yasağı: Türk Borçlar Kanunu, bileşik faizi (faize faiz yürütülmesini) yasaklamıştır. Yargıtay, bu yasağı titizlikle uygulamakta ve bileşik faiz içeren sözleşme hükümlerini geçersiz saymaktadır.
📊 Faiz Hesaplama Yöntemleri ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
Faiz hesaplama yöntemleri, basit faiz ve bileşik faiz olmak üzere ikiye ayrılır. Basit faiz, sadece anapara üzerinden hesaplanırken, bileşik faiz, hem anapara hem de birikmiş faiz üzerinden hesaplanır. Türk hukukunda, bileşik faiz yasağı nedeniyle, genellikle basit faiz hesaplama yöntemi kullanılır.
- ➕ Basit Faiz Hesaplama: Basit faiz, aşağıdaki formülle hesaplanır:
Faiz Miktarı = (Anapara x Faiz Oranı x Süre) / 100
Örneğin, 10.000 TL anapara için, yıllık %10 faiz oranıyla 1 yıllık basit faiz miktarı:
$ (10000 \times 10 \times 1) / 100 = 1000 $ TL'dir.
- ⚠️ Dikkat Edilmesi Gerekenler: Faiz hesaplamalarında, faiz oranının yıllık mı, aylık mı, yoksa günlük mü olduğu dikkate alınmalıdır. Ayrıca, faiz başlangıç tarihi ve faiz ödeme dönemleri de hesaplamayı etkileyen önemli faktörlerdir.
