📊 ALES Sayısal Mantık: Tablo ve Grafiklerde Oran Orantı Uygulamaları
ALES sayısal mantık sorularında tablo ve grafik okuma becerisi, oran orantı bilgisiyle birleştiğinde çözüme ulaşmak kolaylaşır. Bu bölümde, farklı tablo ve grafik türleri üzerinden oran orantı problemlerine nasıl yaklaşacağımızı inceleyeceğiz.
📈 Doğrusal Grafikler ve Oran Orantı
- 📌 Doğrusal Grafikler: İki değişken arasındaki doğrusal ilişkiyi gösterir. Eğim, oran orantı bilgisini kullanarak yorumlanabilir.
- 📌 Örnek: Bir araç sabit hızla yol alırken, zamana bağlı olarak aldığı yolu gösteren bir grafik verilsin. Grafiğin eğimi, aracın hızını (yani birim zamanda aldığı yolu) verir.
- 📌 Çözüm: Grafikteki iki nokta arasındaki değişim oranını bularak hızı hesaplayabiliriz. Örneğin, 2 saatte 120 km yol almışsa, hızı $\frac{120}{2} = 60$ km/saattir.
📉 Ters Orantı Grafikleri
- 📌 Ters Orantı: İki değişkenin çarpımı sabittir. Bir değişken artarken diğeri azalır.
- 📌 Örnek: Bir işi bitirme süresi ile işçi sayısı arasındaki ilişki ters orantılıdır. İşçi sayısı arttıkça işin bitme süresi azalır.
- 📌 Çözüm: Grafikteki herhangi bir noktada, x ve y değerlerinin çarpımı sabittir. Bu sabiti kullanarak diğer değerleri bulabiliriz. Örneğin, 2 işçi bir işi 6 günde bitiriyorsa, 4 işçi aynı işi $\frac{2 \times 6}{4} = 3$ günde bitirir.
📊 Tablolar ve Oran Orantı
- 📌 Oran Orantı Kurulumu: Tablolardaki verileri kullanarak doğru veya ters orantı kurabiliriz.
- 📌 Örnek: Bir markette farklı miktarlardaki ürünlerin fiyatları tabloda verilmiş olsun.
- 📌 Çözüm: Örneğin, 3 kg elma 15 TL ise, 5 kg elma $\frac{5 \times 15}{3} = 25$ TL'dir.
🍩 Dairesel Grafikler (Pasta Grafikler)
- 📌 Oransal Dağılım: Dairesel grafikler, bir bütünün parçalarını oransal olarak gösterir.
- 📌 Örnek: Bir şirketin gelir kaynaklarının dağılımı dairesel grafik ile gösterilmiş olsun.
- 📌 Çözüm: Grafikteki her bir dilimin açısı, o dilimin toplam içindeki yüzdesini temsil eder. Örneğin, bir dilim 90 derece ise, bu dilim toplamın $\frac{90}{360} = \frac{1}{4}$'ünü, yani %25'ini temsil eder. Toplam gelir 100.000 TL ise, bu dilime ait gelir 25.000 TL'dir.
📚 Örnek ALES Sorusu ve Çözümü
Bir fabrikada üretilen ürünlerin türlerine göre dağılımı aşağıdaki tabloda verilmiştir:
| Ürün Türü |
Üretim Miktarı (Adet) |
| A |
120 |
| B |
180 |
| C |
240 |
Buna göre, üretilen B türü ürünlerin tüm ürünlere oranı yüzde kaçtır?
- 📌 Çözüm:
- 📌 Toplam üretim miktarı: $120 + 180 + 240 = 540$ adet
- 📌 B türü ürünlerin oranı: $\frac{180}{540} = \frac{1}{3}$
- 📌 Yüzde olarak ifade edersek: $\frac{1}{3} \times 100 = 33.33$%
Dolayısıyla, üretilen B türü ürünlerin tüm ürünlere oranı yaklaşık %33.33'tür.
