Anayasa Mahkemesi'nin Görev ve Yetkileri Nelerdir? Anayasal Sınırlar

Question

Anayasa Mahkemesi'nin görevleri çok önemli ama tam olarak ne iş yaptıklarını anlamakta zorlanıyorum. Hangi konularda yetkililer ve anayasal sınırlar ne demek, biraz daha açabilir misiniz?

Answer 1

⚖️ Anayasa Mahkemesi'nin Görevleri

• 📜 Anayasa'ya Uygunluk Denetimi: Kanunların, kanun hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün Anayasa'ya şekil ve esas bakımından uygunluğunu denetler.
• 🗳️ Bireysel Başvuruları İnceleme: Anayasa'da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlükleri ihlal edilen bireylerin yaptığı başvuruları karara bağlar.
• 👨‍⚖️ Siyasi Parti Davalarına Bakma: Siyasi partilerin kapatılması veya devlet yardımından yoksun bırakılması davalarına bakar.
• 🇹🇷 Uyuşmazlık Mahkemesi Kararlarını Denetleme: Uyuşmazlık Mahkemesi'nin görev alanına giren uyuşmazlıklarda verdiği kararları denetler.
• 👮 Yüce Divan Görevi: Cumhurbaşkanı, Bakanlar Kurulu üyeleri, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay başkan ve üyeleri, başsavcıları, Cumhuriyet başsavcıvekili, Hâkimler ve Savcılar Kurulu başkan ve üyeleri, Sayıştay başkan ve üyelerini görevleriyle ilgili suçlardan dolayı yargılar.

🛡️ Anayasa Mahkemesi'nin Yetkileri

• ✍️ İptal Davası Açma: Kanunların, kanun hükmünde kararnamelerin ve TBMM İçtüzüğü'nün iptali için dava açılabilir.
• 🛑 İtiraz Yoluyla Başvurma: Bir davaya bakan mahkeme, uygulanacak kanun veya kanun hükmünde kararnamenin Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varırsa veya taraflardan birinin bu yönde itirazı olursa, Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilir.
• 🔑 Bireysel Başvuru Hakkı: Temel hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, iç hukuk yollarını tükettikten sonra Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuruda bulunabilir.
• 🏦 Siyasi Parti Mallarına El Koyma: Kapatılan siyasi partilerin mallarına el konulmasına karar verebilir.
• ⚖️ Yargılama Yapma: Yüce Divan sıfatıyla yargılama yapar ve hüküm kurar.

📜 Anayasal Sınırlar

• 🕰️ Süre Sınırı: Anayasa Mahkemesi'ne iptal davası açma süresi, kanunun Resmi Gazete'de yayımlanmasından itibaren 60 gündür.
• 📍 Yetki Sınırı: Anayasa Mahkemesi, kanunların Anayasa'ya uygunluğunu denetlerken, yerindelik denetimi yapamaz. Yani, kanun koyucunun takdir yetkisini ortadan kaldıracak şekilde karar veremez.
• 🏛️ Şekil Denetimi Sınırı: Şekil denetimi, yalnızca kanunların son oylamasının öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı ve diğer şekil şartlarına uyulup uyulmadığı ile sınırlıdır.
• 📑 Kanun Hükmünde Kararnameler (KHK) Sınırı: Anayasa Mahkemesi, sıkıyönetim ve olağanüstü hallerde çıkarılan KHK'ları şekil bakımından denetleyemez.
• ↩️ Geriye Yürümezlik İlkesi: Anayasa Mahkemesi kararları geriye yürümez. Yani, iptal edilen kanun hükümleri, iptal kararından önceki olaylara uygulanamaz. Ancak, Anayasa Mahkemesi, hakkaniyet gerektirdiği durumlarda, iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi erteleyebilir.