⚖️ Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) Temel İlkeleri
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS), Avrupa Konseyi tarafından 1950'de imzaya açılmış ve 1953'te yürürlüğe girmiş uluslararası bir insan hakları sözleşmesidir. Sözleşme, bireylerin temel hak ve özgürlüklerini korumayı amaçlar. AİHS'nin temel ilkeleri şunlardır:
- 🛡️ İnsan Onuruna Saygı: Her bireyin doğuştan sahip olduğu onura saygı gösterilmesi esastır.
- ⚖️ Eşitlik İlkesi: Herkesin ayrımcılığa uğramadan kanun önünde eşit olması gerekmektedir.
- 🕊️ Özgürlük ve Güvenlik Hakkı: Keyfi tutuklamalara ve gözaltılara karşı bireylerin korunması amaçlanır.
- 🗣️ İfade Özgürlüğü: Herkesin düşüncelerini serbestçe ifade etme hakkı güvence altına alınmıştır.
- 🔒 Özel Hayatın Gizliliği: Bireylerin özel hayatlarına, ailelerine ve haberleşmelerine saygı gösterilmesi zorunludur.
- 🏛️ Adil Yargılanma Hakkı: Herkesin adil ve bağımsız bir mahkeme tarafından yargılanma hakkı vardır.
📜 AİHS ve Dokunulmazlık Kavramı
Dokunulmazlık, belirli kişilerin veya kurumların yasal sorumluluktan muaf tutulması anlamına gelir. AİHS bağlamında dokunulmazlık, genellikle milletvekilleri, diplomatlar veya uluslararası örgüt çalışanları gibi belirli görevlerde bulunan kişilere tanınan bir ayrıcalıktır. Ancak bu dokunulmazlık, AİHS'de güvence altına alınan temel hak ve özgürlüklerle dengelenmelidir.
🏛️ Milletvekili Dokunulmazlığı
Milletvekili dokunulmazlığı, milletvekillerinin görevlerini yerine getirirken siyasi baskılardan korunmasını amaçlar. Bu dokunulmazlık, genellikle iki türde karşımıza çıkar:
- 🗣️ Yasama Dokunulmazlığı (Sorumsuzluk): Milletvekillerinin Meclis'teki konuşmaları ve oylamaları nedeniyle cezai veya hukuki sorumluluklarının olmamasıdır. Bu, ifade özgürlüğünün bir güvencesidir.
- 🛡️ Yasama Bağışıklığı (Kovuşturulmazlık): Milletvekillerinin görevleri sırasında veya görevleri nedeniyle işledikleri iddia edilen suçlardan dolayı yargılanamamasıdır. Bu, Meclis'in ve milletvekillerinin bağımsızlığını korumayı hedefler.
Ancak AİHS, bu dokunulmazlıkların mutlak olmadığını ve belirli koşullarda sınırlandırılabileceğini belirtir. Özellikle, dokunulmazlığın kötüye kullanılması veya insan hakları ihlallerine yol açması durumunda, AİHM (Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi) müdahale edebilir.
🌐 Diplomatik Dokunulmazlık
Diplomatik dokunulmazlık, Viyana Diplomasi İlişkileri Sözleşmesi ile düzenlenmiş olup, diplomatların görevlerini etkin bir şekilde yerine getirebilmeleri için tanınan bir dizi ayrıcalık ve muafiyettir. Bu dokunulmazlık, diplomatların bulundukları ülkede yargılanamaması, vergi muafiyeti ve kişisel dokunulmazlık gibi unsurları içerir.
AİHS açısından, diplomatik dokunulmazlık da sınırsız değildir. Diplomatların insan haklarını ihlal etmesi durumunda, gönderen devletin sorumluluğu doğabilir ve AİHM'ye başvurulabilir.
⚖️ AİHM'nin Rolü
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), AİHS'nin uygulanmasını denetleyen ve yorumlayan bir yargı organıdır. AİHM, bireylerin veya devletlerin AİHS'de güvence altına alınan haklarının ihlal edildiği iddiasıyla yaptığı başvuruları değerlendirir.
AİHM'nin dokunulmazlık konusundaki yaklaşımı, dokunulmazlığın amacını ve kapsamını dikkate alarak, insan hakları ile adil dengeyi sağlamaktır. Mahkeme, dokunulmazlığın keyfi uygulamalara yol açmasını engellemek ve mağdurların haklarını korumak için çeşitli kararlar vermiştir.
- ⚖️ İhlal Kararları: AİHM, bir devletin AİHS'yi ihlal ettiğine karar verirse, devlete tazminat ödeme ve ihlali giderme yükümlülüğü getirir.
- 🏛️ Pilot Kararlar: Sistemik sorunları tespit ettiğinde, AİHM pilot kararlar vererek devletlere belirli bir süre içinde bu sorunları çözme yükümlülüğü getirir.
- 👁️🗨️ Denetim Süreci: Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi, AİHM kararlarının uygulanmasını denetler.
