🗳️ Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Seçme-Seçilme Hakkı
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS), Avrupa Konseyi tarafından hazırlanan ve insan haklarını korumayı amaçlayan uluslararası bir sözleşmedir. Sözleşme, bireylerin temel hak ve özgürlüklerini güvence altına alırken, demokratik toplumların işleyişi için vazgeçilmez olan seçme ve seçilme hakkını da önemli bir yer tutar.
📜 AİHS'nin Seçme ve Seçilme Hakkına İlişkin Hükümleri
AİHS'nin seçme ve seçilme hakkını doğrudan düzenleyen bir maddesi bulunmamaktadır. Ancak, bu hak, Sözleşme'nin 3 No'lu Protokolü'nün 1. maddesi ile güvence altına alınmıştır. Bu madde şu şekildedir:
"Yüksek Sözleşmeci Taraflar, yasama organının seçimi sırasında halkın serbestçe oy kullanma hakkını sağlayacak koşullarda, makul aralıklarla gizli oyla seçimler yapmayı taahhüt ederler."
Bu madde, devletlere seçimlerin serbest, gizli ve düzenli aralıklarla yapılmasını sağlama yükümlülüğü getirmektedir. Seçme ve seçilme hakkının kullanımının önündeki engellerin kaldırılması, herkesin eşit şartlarda bu haktan yararlanabilmesi için gerekli düzenlemelerin yapılması da bu yükümlülüğün bir parçasıdır.
🌍 Uluslararası Standartlar ve Seçim İlkeleri
Seçme ve seçilme hakkının uluslararası standartlara uygun olarak kullanılabilmesi için bazı temel ilkelerin gözetilmesi gerekmektedir:
- ⚖️ Eşitlik İlkesi: Herkesin, cinsiyet, ırk, din, dil, siyasi görüş veya diğer herhangi bir ayrım gözetilmeksizin seçme ve seçilme hakkına sahip olması.
- 🗳️ Serbestlik İlkesi: Seçmenlerin özgür iradeleriyle oy kullanabilmeleri, herhangi bir baskı veya yönlendirmeye maruz kalmamaları.
- 🤫 Gizlilik İlkesi: Oy verme işleminin gizli bir şekilde gerçekleştirilmesi, seçmenlerin kimin oy verdiğinin tespit edilememesi.
- 🗓️ Düzenlilik İlkesi: Seçimlerin belirli ve makul aralıklarla düzenli olarak yapılması, demokratik sürecin sürekliliğinin sağlanması.
- 📜 Hukukun Üstünlüğü İlkesi: Seçimlerin hukuka uygun bir şekilde yürütülmesi, seçim sonuçlarının yargı denetimine açık olması.
🛡️ AİHM İçtihatları ve Seçme-Seçilme Hakkı
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), seçme ve seçilme hakkıyla ilgili birçok davada önemli kararlar vermiştir. Bu kararlar, AİHS'nin yorumlanması ve uygulanması açısından büyük önem taşımaktadır. AİHM, seçim sistemlerinin ve uygulamalarının AİHS'ye uygunluğunu denetlerken, demokratik toplumların ihtiyaçlarını ve çoğulculuk ilkesini de göz önünde bulundurur.
- 🧑⚖️ Hirst/Birleşik Krallık Davası: AİHM, bu davada mahkumların oy kullanma hakkının genel ve otomatik olarak kısıtlanmasının AİHS'ye aykırı olduğuna karar vermiştir. Mahkeme, oy kullanma hakkının bireysel duruma göre değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamıştır.
- 🏛️ Ždanoka/Letonya Davası: AİHM, bu davada belirli bir süre Sovyetler Birliği Komünist Partisi'nde görev yapmış olan bir kişinin milletvekili seçilme hakkının kısıtlanmasının AİHS'ye aykırı olmadığına karar vermiştir. Mahkeme, bu kısıtlamanın demokratik toplumun korunması amacıyla meşru bir amaca hizmet ettiğini belirtmiştir.
🔑 Sonuç
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve AİHM içtihatları, seçme ve seçilme hakkının uluslararası standartlarını belirlemektedir. Bu standartlar, demokratik toplumların işleyişi için vazgeçilmezdir. Devletler, seçimlerin serbest, eşit, gizli ve düzenli aralıklarla yapılmasını sağlayarak, vatandaşlarının bu temel haklarını etkin bir şekilde kullanabilmelerini temin etmelidirler.
