🧬 AYT Biyoloji: Hormonlar ve Feedback Mekanizması
Hormonlar, vücudumuzdaki birçok olayın düzenlenmesinde rol oynayan kimyasal habercilerdir. Kan yoluyla taşınır ve hedef hücrelerdeki reseptörlere bağlanarak etkilerini gösterirler. AYT Biyoloji sınavında hormonlar ve feedback mekanizmasıyla ilgili sıkça soru gelmektedir. Bu nedenle bu konuya iyi çalışmak önemlidir.
🎯 Hormonların Genel Özellikleri
- 🧪 Hormonlar: Endokrin bezler tarafından üretilirler.
- 🩸 Taşınma Yolu: Kan yoluyla hedef hücrelere taşınırlar.
- 🔑 Reseptörler: Hedef hücrelerdeki özel reseptörlere bağlanırlar.
- ⏰ Etki Süresi: Genellikle yavaş ve uzun sürelidir.
- 🎯 Çeşitlilik: Protein, peptid veya steroid yapıda olabilirler.
🧠 Hormonların Görevleri
- 🌱 Büyüme ve Gelişme: Büyüme hormonu (GH) kemik ve kas gelişimini destekler.
- 🍎 Metabolizma: Tiroid hormonları metabolizma hızını düzenler.
- 💧 Su Dengesi: ADH (antidiüretik hormon) böbreklerden suyun geri emilimini sağlar.
- 🩸 Kan Şekeri: İnsülin ve glukagon kan şekerini dengeler.
- 💪 Üreme: Testosteron ve östrojen üreme fonksiyonlarını kontrol eder.
🔄 Feedback (Geri Bildirim) Mekanizması
Feedback mekanizması, hormon seviyelerinin dengede tutulmasını sağlayan önemli bir düzenleme mekanizmasıdır. İki temel türü vardır:
- ➕ Pozitif Feedback: Hormon seviyesi arttıkça, hormon salgılanmasını daha da teşvik eder. Doğum sırasında oksitosin hormonu buna örnektir. Oksitosin salgısı arttıkça, kasılmalar şiddetlenir ve daha fazla oksitosin salgılanır.
- ➖ Negatif Feedback: Hormon seviyesi arttıkça, hormon salgılanmasını baskılar. Örneğin, tiroid hormonları (T3 ve T4) arttığında, hipofiz bezinden TSH (tiroid uyarıcı hormon) salgısı azalır.
🌡️ Negatif Feedback Örneği: Tiroid Hormonları
Hipotalamus, TRH (tirotropin salgılatıcı hormon) salgılar. TRH, hipofizi uyarır ve hipofiz TSH salgılar. TSH, tiroid bezini uyararak T3 ve T4 hormonlarının salgılanmasını sağlar. T3 ve T4 hormonlarının kandaki seviyesi arttığında, hipotalamus ve hipofiz uyarılır ve TRH ve TSH salgısı azalır. Bu sayede T3 ve T4 seviyeleri dengede tutulur.
❓ AYT'de En Çok Çıkan Hormon Soruları
- 🤔 İnsülin ve Glukagon: Kan şekerini nasıl düzenlerler?
- 💧 ADH: Eksikliğinde hangi hastalık görülür?
- 🌱 Büyüme Hormonu: Fazla veya az salgılanması durumunda ne olur?
- 🔄 Feedback Mekanizması: Pozitif ve negatif feedback arasındaki fark nedir?
🧪 Örnek Soru
Aşağıdakilerden hangisi negatif feedback mekanizmasına örnek oluşturur?
A) Kandaki glikoz seviyesi arttıkça insülin salgısının artması.
B) Doğum sırasında oksitosin salgısının artmasıyla kasılmaların şiddetlenmesi.
C) Tiroid hormonları seviyesi arttıkça TSH salgısının azalması.
D) Kan basıncı düştükçe adrenalin salgısının artması.
E) Vücut sıcaklığı arttıkça terleme yoluyla sıcaklığın düşürülmesi.
Cevap: C
Çünkü tiroid hormonları seviyesi arttıkça TSH salgısının azalması, negatif feedback mekanizmasına bir örnektir. Artan hormon seviyesi, salgıyı baskılayarak dengeyi sağlar.
