⛰️ Türkiye'nin Yer Şekilleri: Coğrafya Notları
Türkiye, genç ve hareketli bir ülke olduğu için çeşitli ve ilginç yer şekillerine sahip. Bu yer şekilleri, iklimi, bitki örtüsünü ve hatta insanların yaşam tarzlarını etkiliyor. Gel, Türkiye'nin yer şekillerini yakından tanıyalım!
🏔️ Dağlar
- ⛰️ Orojenez (Dağ Oluşumu): Türkiye, Alp-Himalaya kıvrım kuşağında yer aldığı için dağlık bir ülke. Kuzeyde Kuzey Anadolu Dağları, güneyde ise Toros Dağları uzanır. Bu dağlar, levha hareketleri sonucu oluşmuştur.
- 🌋 Volkanik Dağlar: İç Anadolu ve Doğu Anadolu bölgelerinde yaygın olan volkanik dağlar, lav püskürmeleri sonucu oluşmuştur. Örneğin; Erciyes, Ağrı, Tendürek, Nemrut volkanik dağlardır.
🏞️ Ovalar
- 🏞️ Tektonik Ovalar: Fay hatları üzerinde oluşan çöküntü alanlarıdır. Ege Bölgesi'ndeki ovaların çoğu (Bakırçay, Gediz, Küçük Menderes, Büyük Menderes) tektonik ovalardır.
- 🌊 Delta Ovaları: Akarsuların taşıdığı alüvyonların deniz veya göl kıyısında birikmesiyle oluşur. Çukurova, Bafra, Çarşamba delta ovalarına örnektir.
- 🌱 Karstik Ovalar (Polye): Kalkerli arazilerde erime sonucu oluşan ovalardır. Tefenni, Acıpayam, Kestel karstik ovalarına örnektir.
🌊 Akarsular
- 💧 Akarsu Aşamaları: Akarsular, yatak eğimlerine ve akış hızlarına göre farklı aşamalardan geçerler.
- 🏞️ Genç Akarsular: Derin ve dar vadilerde akarlar, enerji potansiyelleri yüksektir.
- 🌊 Olgun Akarsular: Yatak eğimleri azalmıştır, menderesler çizerek akarlar.
- 👴 Yaşlı Akarsular: Denize yakın kısımlarda eğimleri çok azdır, taşıdıkları malzemeyi biriktirirler.
- 🌉 Akarsu Şekilleri: Vadiler, şelaleler, dev kazanı, menderesler, birikinti konileri gibi çeşitli yer şekilleri oluştururlar.
⛰️ Platolar
- 🐑 Yüksek Düzlükler: Akarsular tarafından derin vadilerle parçalanmış yüksek düzlüklerdir. Türkiye'de en yaygın yer şekillerinden biridir.
- 🌾 Plato Çeşitleri:
- 🌋 Volkanik Platolar: Erzurum-Kars platosu.
- ⛰️ Yatay Duruşlu Platolar: Yazılıkaya platosu.
- 💧 Karstik Platolar: Teke ve Taşeli platoları.
🏖️ Kıyılar
- ☀️ Kıyı Tipleri: Türkiye'de farklı kıyı tipleri bulunur.
- 🌊 Boyuna Kıyılar: Dağların kıyıya paralel uzandığı Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında görülür.
- ☀️ Enine Kıyılar: Dağların kıyıya dik uzandığı Ege kıyılarında görülür.
- 🏝️ Ria Tipi Kıyılar: İstanbul ve Çanakkale boğazlarında görülür. Akarsu vadilerinin sular altında kalmasıyla oluşmuştur.
- 🐚 Dalmaçya Tipi Kıyılar: Adriyatik Denizi kıyılarında görülen bu tip, dağların kıyıya paralel uzandığı yerlerde, dağ sıralarının sular altında kalmasıyla oluşur. Kaş ve Finike kıyıları örnektir.
🌍 Önemli Pratik Bilgiler
- 📍 Türkiye'nin en yüksek dağı Ağrı Dağı'dır.
- 💧 En uzun akarsuyu Kızılırmak'tır.
- 🏞️ En büyük gölü Van Gölü'dür.
- 🌊 Kıyılarımızın uzunluğu yaklaşık 8333 km'dir.
Umarım bu notlar, AYT Coğrafya sınavına hazırlanırken sana yardımcı olur! Başarılar!
